תג מ8מ1.ן חאפו1ומתמ1נצ 41,ד1611ם 6תע2עמ8מ/2ע21עפ אע צע1פ
1 .סאו
1תעג/םפטן,ן אטח ג6א/,/628 1005 48/פ1 אט
יע =
0 601ג) 06021זס1שו
2
א ונאת) 8608 מפופסנצ,41,א41160א
פ5דזדעפטע1,8559861א , 51 111 ג,
אט דאעס צססם תמפנסטפנצ 41 א10דע, א פדדעפט4-4 ,59 1א , 1דפ עט 1ד דע
60 881124מ19110פסנצ | 250-4900 413
)תע0ס. מע ויאע6אצ0ס80מגפ1נסמ1צ. ציעלעץ
עתד תסע ספאזספתאש? עס ןא,זא צתע4א תמ1ן1 תפ1וממנצ }ג,;11טסו1ם סתע8 ןעפ אק צ4ע1פ
;צם פעפונצסעע ,לע
4 1 01960ט) .ם 1006 1
1 1זט06ץט) 106 67 4716/ /ד111זזם1 11811ט711ב) זזוסנוזש6פ 1116 101111601101 1 ז111/50//10 .ם חזחטזסם הוח 100016 8160 208 06 +ז6ט10 1ס1011110011 16/3008 151911160118 0561 .כן /161
1010111115/6 800 614 5001 101111601101 679ט0111/'ש 160116116 8114 /רזזהבן 2 עס פמתאטזםץ סא פּמתעמזאתזא זא ז6116) 000 310615/1 8 1101
{ססתץפ 1201010021 8 68000/4.18קן 201060 עס ,6טחט 6װ00/66 סת 1 זסז1 002068 תסתק010ס עטס ע10 תסחהז1קפת1 סת 1 . ש016811014 100150 04 .151261 ,0ז16:05216 }0 1ת11202 600161/' 2084 0ס1סת 406 שט 4692 8
1285 /?זסקןסענק 4611606021ת1 סת8 +12עץעקסס 106 16506048 /6016-) 8008 ת310015 21ת14210 סת 1 תזגמנסס ססטק סח} ת1 /6ח614 18 4106 415 ,1606טשסתא עטס 04 0684 106 10 .פאססט ;טס תז -1460414160 06 גס ז106ס0 124עץעקסס +תסעזטס סת חס1תטצ 104 אעסטץ תגםקזס תג 15 +1 עס -- 0068 סתטז ששסחא טסץ 14 עס - צעסטצ 4018 0 +18צץקסס 6ע2061 תג 0(סת טסץ 1 .18061ט0ץ8ע01981121110 21 11גתזס צט עס ,153א 413-256-4900 24 סתסתק עט 5ט 024204ס 16256קן
נו, געבירטיג
דאס . העזא גֿ
פֿאַרלאַג .לעצטע נייעט" תל-אביב, תשכ"ב, 1962
1588 אטץ זזגחנפון אט?ז 86ג625 205
כל הזכויות שמורות
החברה המאוחדת להדפסה בע"מ; רח' הרכבת 52, תליאביב.
פארווארש
מרדכי געבירטיג (בערטיג) דער פאַלקס-דיכטער און פאָלקס-זינגער
מרדכי געכירטיג איז דער הונדערט-פּראָצענטיקער געבענטשטער פאָלקס-דיכטער און פאָלקס-זינגער, װאָס זינגט, שאַפּט און וויינט אויס זיין ליד אין שטוכ, און דאָס ליד זיינס פּראַלט אויף טיר און פענצטער און פילט אָן די גאָס מיט שירה, באַזינגט דאָס יידישע אײגנאַרטיקע לעבן, די יידישע ליבע, דאָס יידישע פאַמיליע-לעבן, מאַמע און קינד, יידישע נויט און אָרעמקײט, מאָלט עס מיט אַזעלכע וואַרעמע, עכטע נישט געפעלשטע פאָלקס פאַרבן, װאָס נאָר אַזאַ פיינע, ערלעך: פילנדיקע פאָלקס-נשמה װי מודכי געבירטיג קאָן די דאָזיקע פאַרבן און טענער שאַפן געװען אַ צײט, און ערשט נישט לאַנג, װען דאָס יידישע קרישטאַליריינע פאָלקט-ליד האָט זיך געלאָזט הערן אין גאַס, די יידישע לירישע טענער פון װאַלינער זינגער, אַדעסער גאַסױרלידל, יידיש-ליטווישער מעלאַנכאָלישער טאָ, טװּוי לישע שטײיגערילידער, חסיזישע און השכלהשע מאָטיון
מרדכי געבירטיג אין א גאָט געבענטשטער פאָלקס'דיכטער און זינגער, װאָס ניײיטיקט זיך נישט אין פירסום. דאָס ליד זיינס אַלײן האָט פאַר אים דעם װעג פון פאָלקס אָנערקענונג אױסגעשפּרײט. דאָס ליך, װאָס איז געװאָרן דער רוז החיה אין די יידישע טעאַטער שטיק אץ אײראָפּע און אין אַמעריקע און אין אַלע קלײנקונסט-טעאַטערן און קאָנצערטן. װו נאָר אַ יידישער ישוב אין דאָ, האָט שוױן אַיין געבירטיגס ליד דערגרײיכט -- דאָס פאָלקסטימלעכע לי1, װאָס איו אַזױ פיי האַרציק אידיליש געמאָלט, אַן אוב עס פארבלאַנדזשעט אין דעם אַן אָפּקלאַנג פון אַ פרעמדן טאָן, דער אייפלוס פון דער
סלאַווישער סביבה, װו געבירטיגס נשמה האָט גאָטס לופט געאָ טעמט - װערט דאָס פאַרבלאַנדזשעט-פרעמדע בטל אין דעט גלאַנץ און פאַרב פון דער װאַרעמער אידיליע און בילז, ועלכט שטײגט אָפט אין ליד אַריבער אין קראַפט דעם ניגון.
דער סימן פון אמתער יידישער פאָלקס-דיכטונג איז: דער קלעם ביים האַרצן. |
געבירטיגס אַ ליד קלעמט דאָס האַרץ, װאַרעמט און פילט אָן די יידישע נשמה מיט זיסער מעלאַנכאָליע און פריידיקן ציטער. נישט פון רייכן סאַלאָן זינגט מרדכי געבירטיג, נאָר פון די פיר הוילע ווענט פון דער ידישער שטוב און פון יידישן בעל-מלאכה. פיר הוילע װענט פון חדר, פיר הילע װענט פון שטוב, און אפילן דאָס איינשלעפערן פון דער מאַמען מיט אַ לידעלע דאָס קינד קומט אױך פאָר ביי נאַקעטע, אָרעמע פיר וועט.
געבירטיגס ליד אין דאָס ליד פון נויט. אַ מאָריס ראָזענפעלד-טאָן קלאַפּט אָפט אין די סטרונעס פון זיין האַרפע, און צעלאָזט ער זיך אַזאָל אין אַ פריילעכן טעמפּאָ און ריטם פון פרײילעכקײיט א װניקײט, װעבט זיך אין דער דאָזיקער פרידיקייט אויך מער זילבער-פאָדעם פון אומעט, װי גאָלדיפאָדעם פון פרייך,.
און נאָך אַ סימן פון עכטער נישט-געפעלשטער פאָלקס-דיכטונג און פאָלקסיגעזאַנג: װאָס מער מען הערט עס, אַלץ מער באַגײט: טערט עס, װאַרעמט און וירקט.
דאָס איז אויך דער כוח און סוד פון מרדכי געבירטיגס דיכטונג און געזאַנג, װאָס איז שױן געװאָרן די דיכטונג און געזאַנג פן גאַנצן פאָלק.
מ קיפּניס
מיינע ריר ער
העי, קלעוזמאַרים 6142 72 ר 0
אק יי == בארא -טב)
0 איר ר פון 6807 /ײ מול -סוי 6 - {/ ריס 2 12 י וי
ר 2( ?= === === דיי //) - סרײי } } יב 0066 / בי א אק 7 == אבב ==
8 1
3ײ , אי די א רה 4 רה י א אײַן 0 8 ג 1 צ'? || ר = הב ש- == === == *יי/ הף.-/ רפ - 2 */ א 18
העי, קלעזמאָרים, גוטע-ברידער ! איר באַקומט פון מיר אוֹיף וויין -- (ביס) שפּילט מיר אויף אַ פריילעך לידל, שלעפט מיין מרהישחורה איין
טרויעריק איז מיר אויפן האַרצן, כ'פיל, דאָרט עפּעס נאָגט און קװװעלט; (ביס) ס'כענקט נאָך עפּעס מיין נשמה און איך ווייס נישט. װאָס מיר פעלט.
שפילט, פאַרוויגט מיט אייערע טענער מיר דעם אומעט אין מיין הערץ, (בים) וי מיין מאַמע פלעגט פאַרויגן מיט אַ לידעלע מיין שמערץ.
שפּילט מיר אויף אַ פריילעך לידל -- עפּעס שפּילט איר טרויעריק היינט. (ביס) ס'וויינט דאָס פלייטל, סוויינט דער פידל - אַלץ אַרום מיר עפּעס וויינט,
העי, קלעזמאָרים, גוטע-ברידער ! איר באַקומּט פון מיר אויף וויין -- (ביס) שפּילט מיר אויף, אַ פריילעך לידל, שלעפט מיין מרה-שחורה איין,
קינדרערייארן
= , זי ו א יו || א ומא יו 1 5 4 1 2 - - 44 אט
8 יט ה, 9 52 -- דיי וע === = 2 געל - ק/ 2 דד 19 ה8/ -: 6 62 ד קי/. / | == | שא || 7 ק 6 1 7 ן == 1 עי ידי 47 5 די-יק
װ לֶּ = 1 וֹ 1 ה/ -9 57 יי 4/ 20 : דל 4 יי | רוואס" אוו או ו| ְ אט 6 טע זמר אאמ גל ווא ריט אע - אוו ואר ארי יאר יע ) ) ?ווא הו שיר אאז יעוו טי אק קי ע יש יק )
1 בע יש-- = : 6321 ,4 418 8 - 4' שיר //ר 3 ארי - 56 9/ 020 4 // ש
: ; = אועט| 1 1 ּ ר יע = א == 3 ייט יע וו 1 1 א יע
= -שרק {- /? 8 :3 4 5/ 54 /! 6//
4
קינדער-יאָרן, זיסע קינדער-יאָרן,
אײיביק בלייבט איר װאַך אין מיין זכרון; ווען איך טראַכט פון אייער צייט,
ווערט מיר אַזױ באַנג און לייך --
אוי, װוי שנעל בין איך שוין אַלט געװאָרן
נאָך שטייט מיר דאָס שטיבל פאַר די אױגן, ווו איך בין געבוירן, אויפגעצויגן,
אויך מיין וויגל, זע איך דאָרט,
שטייט נאָך אויף דעם זעלבן אָרט --
וי א חלום איז דאָס אַלץ פאַרפלויגן.
אוז מיין מאַמע, אך, װי פ'פלעג זי ליבף (כאָטש זי האָט אין חדר מיך געטריבן!
! יעדער קניפ אין פון. איר האַנט
מיר נאָך אַזױ גוט באַקאַנט --
כאָטש קיין צייכן איז מיר נישט פֿאַרבליבן,
נאָך זע איך דיך, פייגעלע, דו שייגע,
נאָך קוש איך די רויטע בעקלעך דיינע, דיינע אויגן פול מיט חן
דרינגען. אין מיין הארץ אריין,
כ'האָב געמיינט, דן װועסט אַמאָל זיין מיינע,
קינדער-יאָרן, יונגע שיינע בלומען!
צ'ריק צו מיר װועט איר שוין מער נישט קומען; יאָרן אַלטע, טרויעריקע,
קאַלטע, מרח-שחורהדיקע
האָבן אייער שיינעם פּלאַץ פאַרנומען.
קינדער-יאָרן, כ'האָב אייך אָנגעוווירן, מיין געטרייע מאַמען אויך פאַרלוירן, פון דער שטוב נישטאָ קיין פלעק, פייגעלע איז אויך אַװועק,
אוי, וי שנעל בין איך שוין אַלט געװאָרן.
10
הוליעט, הוליעט, קינדעדלעך
ק)- 4 026 { יע 2 הד /; 4 א א ער א אע
, וי ואואט| די
ר קר
- , /אן - דל בי א הו / // 2 1 . 26
פא וט אט א וט וט א" פן = שש 4 4 יט א יט "דעל פוח - ק'ן, 2-4/ 484 פ/ יט - * זיר ) הק ן 2256 2 + א א ער טיט ואאוט וט אי 8 1 6 { 1 1 1 בי 13 1 12 | 1 1 א 8 4 { 1{ 1 ' 1 יי{ אש א אנ 1
"זן)- יי // /1 6 לדן) 2 לק 4
7 1 1
1 ו בֿ1 11 11 || 1
} ' : | יק 4 || (- א 1 2 1 4 = ||
06)) 2/- 6 6 264 52 יי 062 28
שפּילט אייך, ליבע קינדערלעך -- (ביס) דער פרילינג שוין באַגינט! (ביס) אוי וי בין איך, קינדערלעך, מקנא אייך אַצינד,
(רעפרען) . הוליעט, הוליעט, קינדערלעך, כליזמן איר זענט יונג, ווייל פון פרילינג ביז צום ווינטער איז אַ קאַצן-שפּרונג.
שפּילט אייך, ליבע קינדערלעך, (ביס) פאַרזוֹימט קיין אויגנבליק. (ביס) נעמט מיך אויך אַריין אין שפּיל, פאַרגינט מיר אויך דאָס גליק.
(רעפרען) הוליעט, הוליעט, קינדערלעך אאַז"וו.
קוקט נישט איף מיין גראָען קאָפּ
(ביס) צי שטערט דאָס אייך אין שפּיל? (ביס) מיין נשמה איז נאָך יונג, וי צ'ריק מיט יאָרן פיל.
(רעפרען) הוליעט, הוליעט, קינדערלעך אאַז"וו.
מיין נשמה איז נאָך יונג
(ביס) און גייט פון בענקשאַפט אויס.
(ביס) אַך, װוי גערן ווילט זיך איר פון אַלטן גוף אַרױס.
(רעפרען) הוליעט, חוליעט, קינדערלעך אאַז"וו.
שפּילט אייך, ליבע קינדערלעך, (ביס) פאַרווימט קיין אויגויבליק, (בים) ווייל דער פרילינג עקט זיך באַלך, מיט אים דאָס העכסטע גליק.
(רעפרען) הוליעט, הוליעט, קינדערלעך אאז"
גא?
{ 8
אברהמצעלע און יאַשסעלט 6,
4 לש רא אט ,8"
ריע א = 1 28 אה יט 55 2
4 = = די יט 0 *// // 2/ 6 0 4 20 אס .6 2 יע יי א א א 17 === 1 = 6 8 -א) 154 | 7 6 ךל / ; פײס 4 9/ 7 8/ גי 286 ב-יז ראט אט אי אי { אס אט אהא אמ א : א וי 25 קרו "ריעק דייתעה 7 7} ז
ר א 4 קבף 4
אברחהמעלע, גיב נאָר אַ קוק, (ביס) די זון, וי שיין זי שיינט! וי אַלץ אין פעלד שוין װאַקסט און בליט, כ'האָב עפּעס זייער קיין חשק ניט צוֹ גיין אין חדר היגט -- |
די זון װוי שיין זי שיינט.
-- אוי,, יאַסעלע, וי פ'בין אַ ייד! (בים) איך טראַכט דאָס אויך אַצינד,
וי פריילעך אין דאָ איצט, וי שיין
עס װילט זיך נישט אין חדר גיין,.
נאָר ווייסט, דאָס איז אַ זינד,
איך טראכט דאָס אויך אַצינד.
(ביט)
(ביס)
(ביס)
(ביס)
אבוהמעלע, דו זעסט אין פעלד אַ בין פליט שוין אֵרוםז
און דאָרט שטייט אויף אַ צוייגעלע
אַ גאָלדן זומער-פייגעלע,
אַברהמל, גיכער קום}
א בין פליט שוין אַרום,
כ'זע, יאָסעלע, וי כ'בין אַ ייך, נאָר װאַרט נאָך איין מינוט,
דאָס פייגעלע אין טאַקע שײן
נאָר װאָס װעט אָבער מאָרגן זיין,
דעם רבין קענסטו גוט..
אוי, װאַרט נאַך איין מינוט.
-- אַכרהמעלע, אוי, נאַרעלע,
פאַר מאָרגן זאָרג זיך ניט תירוצים איז פאַראַן גענוג, מען דאַרף נאָר זיין אַ ביסל קלוג -- זע, ס'פייגעלע איצט פליט!
פאַר מאָרגן זאָרג זיך ניט.
-- אוֹי, יאָסעלע, איך װאָרן דיך נישט גיי, וי כ'בין אַ ייך,
דאָס האָט דער שטן דאָרט אין פעלך
זיך אין אַ פייגעלע פאַרשטעלט,
דאָס שלעפּט ער אונדן און ציט --
נישט גיי, והי כ'פבין אַ. ייך,
13
(ביס)
622
(ביס)
14
-- אברהמעלע, דו גײיסט אַװעק!
נוֹ גיי, איך בלייב אַלײן, נאָר זאָגסטו אױיס אַ. װאָרט פון מיר, ביי מיין נאמנות שווער איך דיר, צעברעך איך דיר אַ ביין, נו גיי, איך בלייב אַלײן.
גלײַן טאַטע א פשוהן
יא יו
יט { /ס0יגער 2 4 א | 4 !ו א גין הפי ום טמ
יו הע
63 2 8 44 // - 40 א יס
{ש :יי
- אע גק 207 0/9)
כ'האָב פאַר דיר, מיין העלד, קיין מורא, שלאָג מיך נאָר, פּרוֹביר !
קוים דערוויסט זיך דאָס מיין טאַטע איז דאַן וויי צו דיר,
(ביט)
(ביס)
(ביס)
(ביס)
ווייל מיין טאַטע איז א כוהן ס'איז מיט אים קיין שפּאַס : ער צערייסן קען אַ מענטשף
ווען ער וערט אין כעס.
איין מאָל האָט אין הויף אַברהמל מיר דערלאַנגט אַ שטויס, און מיין טאַטע, רויט פאַר צאָרן, איז צו אים אַרויס,
נאָר א מול האָט אברהמל --
גראָד דעם אויגןיבליק שטאַרבט אַװעק זיין קראַנקער טאַטע, אוי, האָט ער אַ גליק!
ווייל אַ כוהן מוז פאַרלאָזן
ס'הויז, ווו ס'ליגט אַ מת -- שלאָג מיך נאָרג דו מיינסט, אַז תמיד טרעפט זיך אַזאַ נסי
ש ה 5 ע
ו* דע 3)
//006
=ים
441 4 1 ג 1 || 4 1 || | בו וצ 8 הוט 8 וו א! | 1 1 +--)- | 13 ,
2 2 4 4 5 5 : : : יש (, 6 2 5 56 4 -2 אר סדס-ץ 28ס {7 -90 - 2 1 : |
2
ש--- 0 ר 2 0 0089
54 אי א א ו 0 | = ׂצ' | י 1 0 5 וו אומת | א 9 : 4 /4/ 28 067 2א 2 ביר 44 / 2
משהלע, ביסט עפּעס מיר אַזױ פאַרסאַפּעט -- ווער האָט דיר דאָס הענטעלע אַזױ צעדראַפּעט? (ביס) האָסט געשלאָגן זיך אין פעלך. ס'נעזל איז דיר אויך צעקרעלט, ס'בלוט נאָך קאַפּעט.
-- טאַטעניו, דאָס האָב איך זיך אין הויף ביים רבין, פאַרריכטנדיק די הייזעלעך, אַ שטאָך געגעבן; (ביס) נישט געשלאָגן זיך אין פעלד -- מיט דער נאָדל זיך צעקרעלט,
כ'זאָל אַזױ לעבן!
16
-- משהלע, װאָס איזן געשען? איך מון דאָס וױסן -- ווער האָט דיר די הייזעלעך אַזױי צעריסן? (ביט) עפַּעס בִיסטו מיר פארװיינט - אפשר האָט דער רבי היינט דיך געשמיסן!ָ
-- טאַטעניו, דער רבי האָט מיך נישט געשמיסן, מיינע הייזלעך ווייס איך נישט ווער ס'האָט צעריסן. (ביס) מיר געזאָגט האָט מאָטעלע, ער האָט זיך ס'קאַפּאָטעלע אויך צעריסן,
-- משהלע, דעם אויגן-בליק אַהער צום טאָטן! דו האָסט זיך, מיין יינגעלע, אַליין פאַרראַטן, (בים) דיר געזאָגט שוין ס'איז נישט פיין מאָטל זאָל דיין חבר זיין, גענאַרסט דעם טאַטן,
-- טאַטעניו, כ'האָב נישט געװאָלט מיט אים זיך שפּילן, נו, האָט ער געגעבן מיר זיין זיידנס ברילן, (ביס) אים דערפאַר האָב איך געשענקט ס'פידעלע, װאָס האָסט געברענגט, כ'זאָל ד'רויף שפּילן,
-- משהלע, ביסט אומפאַרשעמט, דו וועסט דאָס פילן, כ'וויל דו זאָלסט מיט מאָטעלען זיך מער נישט שפּילן, (ביס) ס'פידעלע דעם אויגן-בליק ברענגען זאָלסטן מיר צוריק, גיב אָפּ די ברילן,
-- טאַטעניו, ס'האָב צ'ריק געװאָלט, ער וויל נישט ויסן, האָבּן מִיר זיך ביידע היינט צעקרעלט. צעביסן (ביס) מיין הויז צעפליקט האָט מאָטעלע און איך האָב אים ס'קאַפּאָטעלע
אויך צעריסן,
"יק
4 6 וֹ
= 6 : // - אע = /// = 16.- 40 62 07 //601 װ 1 { ןיאש א אש = ן 4 66 1 1 1 :: ? 8 1 עו 1 אץ 8-----י--- א "יש 2 ן יט 1 7 7ן שאט יי טע
//5 36 ר 0 +/ 24 2 = יע
קום, שלמהלע ליבער, נעם ס'ויגל מיט זיך, מיר וועלן זיך שפּילן אַצינד, (ביס) דו װעסט זיין דער טאַטע, די מאמעניו איך, די ליאַלקע וועט זיין אונדזער קינד.
18
דו װעסט אַחיים קומען, נישט ברענגען קיין געלט, און איך װעל זיך קריגן מיט דיר : (בים) אוי, גזלן ! דאָס קינד נעבעך ציטערט פון קעלט און דו קויפסט קיין שיכלעך פאַר איר,
זיו וועסט אַחיים קומען פאַרזאָרגט און פאַרטראַכט און איך װועל מיט כעס צו דיר צו:
(ביט) אוֹי, גוֹלן ! דאָס קינד געבעך הונגערט און שמאַכט, אוי, װאָס פאַר אַ טאַטע ביסטו!
און װעט דאָס קינד ווייגען, ס'וועט הונגעריק זיין, אין שטוב נישט קיין ברויט, נישט קיין געלט, (ב'ס) נו, װעל איך עס שעלטן: אַ מיתה נעם איין! אַזוֹי וי מיין מאַמע מיך שעלט.
19
דאָט לידל פון אאַלידענעם לאנד
2 :1 764 / א יז יי טיא אוו ואנט| לדער ציי ר יק 7/ אט 4/ 8} . 9 {סען ר 2 710 - 7 ן 2 4 יצ זי : אי{ 1 זו אוו 1 אי וו | וי דו וגו 4 א וי אט 4 א, { { 1 4 = |-- א ע 4 4 ה/ 1 זי ז 1 :=+ + ו; א = א ! א שׂ { 4 = | א שּׁ 0 | = // 11 //0 - גד - 108 (9'/ 8 - //! :2 4 8/0/ ! ז 8 ז יי טנ קר * הא אט א בי | אט א טיש ואש א דיי } דיה ידע דיי 1 אל יק 9 שי ק } ץ אט א אוה יוא אש 24/ס 8 -אד 24 פאיך 06 76 - אאָ *ש/ 0 א{ 4 7 7 , ח ' ז זי אר---} 5 6 : יט = 1 ש קר האר : 48 6 4 1 חל א 68 5 1 אי אמט | 4 0 ז 4 06 14 ז+ס 686 / אל - גֿין 316 8} -/, 1 ׂ' .2 | 4| 4 אי | א וי
== = נ עבט אוו
166 עו דס 690
אוי, נעם, גוטער קלעזמער, דיין פידל אין האַנט און שפּיל מיר דאָס לידל פון גאָלדענעם לאַנד, (ביס) אַמֵאָל פלעגט מיין מאַמע מיט האַרץ און געפיל דאָס לידל מיר זינגען. אוי, שפּיל עס מיר, שפּיל!
אוֹן הער איך דאָס לידל, דאַן שוועבט פאַר מיר באַלד מיין טייערע מאַמע, איר ליבלעך געשטאַלט; (בים) איר האַרציקער שמייכל, איר צערטלעכער בליק -- זיי וועקן מיר אויף מיין פאַרגאַנגענעם גליק.
20
(ביס)
(ביס)
(בים)
און הער איך דאָס לידל, דערזע איך, אָט שטייט מיין מאַמע, זי מאַכט מיר מיין וויגעלע גרייט. און כ'פיל אויף מיין שטערן איר דאַרינקע האַנט -- זי זינגט מיר דאָס לידל פון גאָלדענעם לאַנד.
אַמאָל איז געווען אין אַ גאָלדענעם לאַנד
אַ קלוגער בן-יחיד, אַ שיינער בריליאַנט-- זי זינגט און עס טיקטאַקט דעם זייגערס אומרו און ס'וויגעלע הוידעט זיך -- איי-לין-לוו-ללן.
און הער איך דאָס לידל, דאָס זיסע געזאַנג,
דאַן ווערט אויפן האַרץ אַזױ אומעטיק באַנג-- און ס'ווילט זיך, וי די מאַמע מיט האַרץ און געפיל דאָס לידל מיר זינגען -- אוי, שפּיל עס מיר, שפּיל,
22
2 יוועלע
ודי לילדלו
ש/240046:4,
2 ,
1 , .אע אי 2 22 עט מאאטענם אמוער אט א 8 אטעטן ה| / בע 4 אק גע 2 04 שׁ - //ע - אֶר - 60 22 (ץ - 86 . 2 = אוו 2 ש
2 : { *// 1 יא 1 ֶ 1 ג א אי 2 ז צו א יי ק ריאי א 6 ; :"7 , י 760 04 : ? 1 4 /7 // // //
: דיקיןי 8 1 1 8
1 א = וי יי ז 1 אן ֶ } = = בטי אע עי קע עו
/7 -- /ש = הל /-/ //8/ - 2/ = זק 9יי 40 /ש - 68/ 0546
ֶ לדיי ז ייא אט א ײ { 1 2 א וָּ אט די יש אאר. שמש וט אט | 1 4 יש שאט א ? ישא שאט אאא 6 דייאואט. 1 4 יי א { א { ציטמג אוווג אאאם. יוט יי אט = יד זן שש 642 צו 60 - 19 70 - (' 4 - 0 4 אט || וא 4 אוויי 42 48 1 1 1 4 דיק דיק ו ישא רשע ונ ר א ר א טע וי ר עי וט ק יו יץ 4 6( - ריר דיק 4 4 יט /ז - 17 - 28 ), */ = 42 - 6א /*- 6 - 40 /ש- 96 440 / ְ 1 | ז יק די | { 1 2 1 4 פיל 1 1 5 { / 1 1 5 2 = ר ר 9 1 יע 1 4 4 וא א יי 64 א 6 4 2 ' /2 /4 דייה יו ֶ 1 אי | ו 2 דע ק 7 ג 1 1 ' 2 ==
/1 - /2 - י יצץ //4 6) 24 / - 2; 0 3 0
7 11 ג 1 1 4 א אע יא א ואר | { ו. 3 ו 4 1 -א. 11 {1 14 } אן 13 יק 8 1 4 6 0 { 7 אאאר אט יי 6 |.. 0 א יוא 1 1 4 6 6 זי" שי 4 יו ןשאספראטפאסגאצארגסיילל.
שלאָף, מיין נשמהלע, מיין טייער קיוועלע, אֵייילין ליוילין לין, שלאָףיזשע מיר,
ס'איז פונעם טאַטעניו געקומען אַ בריוועלע -- טויזנט זיסע קושן שיקט ער דיר,
ס'איז פונעם טאַטעניו געקומען אַ בריוועלע -- נאָר ווייל דו וויינסט און שלאָפטט נישט איין,
שרייב איך צום טאַטעניו, אַז שלעכט איז זיין קיוועלע,
כ'גיב די זיסע קושן דיר גישט, ניין,
שלאָף, מיין נחמהלע, מיין טייער קיוועלע.
שאַ,. שטיל, אוי װאָס איז היינט מיט דיר! ס'איז פונעם טאַטעניו געקומען אַ בריוועלע. ער נעמט אונז אַריבער, שרייבט ער מיר,
ס'איז פונעם טאַטעני געקומען א בריוועלע -- גאָר ווען דו ועסט נישט רואיק זיין,
פאָרט מיט מיר משהלע און לאהלע און ריוועלע, דיך לאָז איך דאָ איבער גאַנץ אַלײף
שלאָף מיר, מיין קדישל, מיין טייער קיוועלע,
פּלאָג נישט און קווייל מיך נישט אומזיסט.
כ'האָב צו דעם טאַטעניו געשריבן אַ בריוועלע,
אים דערציילן וי שיין, װי שלעכט דו ביסט, כ'האָב צו דעם טאַטעניו געשריבן אַ בריוועלע-- נאָר ווען דו שלאָפן װעסט אַצינד,
פאָרט צו דעם טאַטעגיו מיט אונז אויך מיין קיוועלע, קריגסט די זיסע קושן אויך, מיין קינד,
של אף שוין 8 כן 2 ינד
נחר 5 3 - ל 8 ד)
:4110 8 ר שא אט ;עואוטם | = :=== קר === טי 4 א ואאוט ' אראו 1 1 גי װ װ {}4 ע ב3תה) אט א שי 2 בי קייף ; - 54 - *"/. / 4טש 4 */ 2 ֶ : : זֶ ֹּ 1 1 1 1 +---} 1 יי ישי אע 1 שיא = יק 60 (5 יא 4 ' + .7 ריע |' 1 1 4 1 1 1 4 וק 1 4 | | א א ְ די יק א אש ֶ 4 אט וא 1 די ווא יק גי 1 אק 5 אט אפאן. י " וא אט 1 -ן די 6 1 11 ד-ן -ט |74 יס 4 4) - שאר }4 0/ - 2 /02 חל - /// דיי א 1 אוו קידייץ דיב אואט 1 פאט שאט אט אט אט דיי אע } 8 אי אואן אט יי 2ין 1 שי 1 2-ז - 0 שׁ 4 אע | 3; 1 4 {/ /4 אי 260 40 ו א ד-ז זִ יש א 4 אט 1 ( 1 יי די 1 4 א ְּ 1 וא | יי 2 אא אאוג. א די 1 ד- פ 1 1י דין ז ן ָ
/ - 2 /ע0 {אצ- /2
1 1 א | ן 4
4 זי 7 2 0 2
יב = +-
נו שלאָף שוין, מיין קינד, מיין ייַנגעלע קליינס, די אייגעלעך דיינע מאַך צוֹ-- (ביס) די מאַמע װעט קויפן אַ פערדל אַ שיינס, | נאָר שלאָף-זשע מיר -- איל-לון לין-ליו,
אַ פערדל אַ שיינס, ס'וועט קאָסטן פיל געלט, אַ וועגעלע אויך, אויף מיין װאָרט. נביס) דו װעסט קאָנען פאָרן אַרום אין דער וועלט, אויפזוכן דיין טאַטעשי דאָרט.
דיין טאַטע, מיין קינד, אין לאַנג שױין אַװעק, אַ בריוול געשריבן, נישט מער. (ביט) געפּינסטו אים דאָרטן, דאַן פרעג איט, אוי פרעג, צי ליבט ער דיין מאַמען נישט מעף, /
צי האָט ער פאַרגעסן זיין ווייב און זיין קינד, אַ צווייטע פאַרטרעט דאָרט מיין אָרט.
(בים) צי אפשר, חלילה, אוי וויי מיר אין וינך, געשטאָרבן דער טאַטעשי דאָרט.
איידליוילין -- שלאָף, מיין יינגעלע קלייגט, אַ יתומל נעבעך ביסטו, (ביס) איך וועל דיך לערנען אַ קדישל אַ שײנס, שלאָף-זשע מיר -- איי-לין לין-לין,
25
יפ
בס
אוי, װאַמענין א ין
3 : 4 111 0
ע ל 4 82 יי זא קאקין 4 ירעה זי יי אשת ימי אי ידי יי 4= ו ? 6 וי = יי 1 4 אאום פיעט וט 7 (מאקמאכא 10 . 7 דיןייי, 1 דן 7 דין שו 2 דְ 4 ימו ;עו יק 7 7 1 יד 7 1
רן - }4 - )2 / / ר +1 - 6/ */ 7 = 2 2 1 == א : אי 3 :4 2 5 { אי { ָּ : : א יי 4 8 5 'ש 6 6 1 שש קיעט רעההער טיט יּ 4 לט מע טנעמאמ הוטאם. פו שו
6/-40 0+) 4 4ר +04 סח -/ בער 46 74 44 24 4 048 46
1
0 2 6 אק
4 1 עד = 4 יט
םד 0/44 23 8 +/0/ - 40 +/ 1 //2 - 146 069 2 /- 6 2/
עי =
ור שי פן 2 4 2 - (* 22 א // 4
:/ה 2. א ע 4 4 04
די על 8 יט 2 = 2 ל/ 6 - 40 8'ט *+/ (/ - 12 אמ 4 / // - או. - 8
אוי, מאַמעניו מיין, מאַמעניו, מיין טייערע!
איז דאָס אמת, מאַמע,
אַז דער ליבער גאָט
מיר מיין גוטן טאַטן
צוגענומען האָט?
פאַרװאָס גראָד מיין טאַטן,
מיך פאַרדריסט דאָס זייער,
איך װועל, זאָגט דער זיידע,
אים נישט זען שוין מער,
מאַמעניו מיין, כ'וויל, מאַמעניו מיין, ביים טאַטן זיין.
אוי, מאַמעגין מיין, מאַמעניו, מיין טייערע!
איז דאָס אמת. מאמע,
וואַס דער זיידע זאָנט,
אַז די טויטע ליידן
ווען נאָך זיי מען קלאַנט?
און ווען מיר דאָ וויינען
האָבן זיי קיין ףו'--
כ'וועל שוין מער נישט וויינען,
וויין נישט, מאַמענין. | מאַמעניו מיין, אוי, מאַמעניו מיין, כ'בעט דיך, נישט ויין,
אוי, מאַמעניו מיין, מאַמעניו, מיין טײיערע! איז דאָס אמת, מאַמע,
װאָס איך האָב געהערט ?
ווען משיח װועט קומען
אויף זיין ווייסן פערך,
וועלן אַלע מתים
אויפשטיין פון דאָס נֵיי
און מיין גוטער טאַטע
װועט זיין צווישן זיי?
מאַמעניו מיין ! אוי, מאַמעניו מיין, ווען װעט דאָס זיין ?
241
28
. 6
ו אע יט ; = == 5 2 קע טע )א קזק יע קוק
8 72 א 76 5 ק- א - /ה-4 068- א 00/ - //2 /ל2
אע א יי אה א א א א א יט
29 4 רקי יק 22 א א הע אאאת טא שבב) 1 4 7 1 ד 4 4
// 6 קה 13 8/ / 4 17 ר/ - סן - 2 /// -א /ס0
1 יק 54 א"ז 8 א ( צ} 6 1 יי גי" 2 4 4: 1
בי א אב שטעט ==
0 2 0 1 רוט - /} - 6ז איר הן - 7 בּר- 2 } / 5
די א יי ארדייה 1
6 : יי אט יי יי
1 7 -; 4 ---/4 בי 8 יש 2 !== 8 1 0 *ֹ ש -
סי - ר הז אור 780 70 אט טי ר שי 5 יא שרד ארי ישי יק ץ 12 2 ץ
בי כוריץ יזן |דאס /* 6/
8 א יע 1
אי 8
1!
7
3: (ד - ?ײ (צ - יז == === === =
ז א 1 ז1 8 4
שטעט ישא יו 4 6 } 48 4 א אוו שי ץ : אט
640 1 //23 9 / 4 8/ - /ץ 2 - 40 אי - /{ גאָס 6/ שי א יט יט אי 8 8 : 4 יי ישר שי שיש יט 5 שרררק 4 4 : ץ---"ץ }
8
2 */ /ז - 24 - 6 7/- 6// /2/ יק 3 6 /7 06 4 ך 1 8 2 5 : ז ִׂ װ א = אט ייא 1 ראג אוער שאט עטאט וְ אט ב אאטאט ס מאטט) אט טיא א דע טאג א טי שאט | ראמטאס א 4 4
פַן) (4/ פאַרץ 0 22 הי ר {/- לײ 0שַ- ץ 6 //
װאָס מאַכסטו עפּעס, משהלע? כ'דערקען דיך נאָך אֶן בליק,
דו ביסט געווען מיין חברל
מיט יאָרן פיל צוריק,
און אויך אין חדר האָבן מיר . געלערנט לאַנג באנאַנד,
אָט שטייט פאַר מיר דער רבי נאָך, דער קאַנטשיק אין זיין האַנט,
(רעפרען) אױ, װו נעמט מען צוריק די יאָרן, יענע שיינע צייט. אוי, דאָס יונגע שיינע לעבן איז פון אונדז שוין וויט, אוי, װוו נעמט מען צוריק די יאָרן משהלע, מיין פריינד, אוֹי, נאָך יענעם בייזן רבין בענקט דאָס האַרץ נאָך היינט.
װאָס מאַכסטו, זאָג, מיין חברל;! דיין שמייכעלע אַצינַד |דערמאַנט מיך דיין עקשנותקייט נאָך זייענדיק א קינד,
דער רבי שמייסט אין דיר אַרײן, ביסט אויפגערעגט און בלאַס, נאָר אים להכעיס שמיכלסטה, דער רבי שפּרינגט פון כעס.
(רעפרע) אוי, ווו נעמט מען צוריק די יאָרן... (ביז , משהלע, מיין פרייןד")
אוי, נאָך יעגע שמיץ פון רבין
בענקט דאָס האַרץ נאָך היינט,
װאָס מאַכט דיין שוועסטער רחלע! וי כ'װואָלט זי איצט געזעף
זי איז אַמאָל, געדענקסטו נאַך,
מיר נאָענט צום האַרץ געווען
נאָר זי געליבט האָט בערעלען, געהאַסט מיך אַן שׁום גרונט, געפליבן אי אין האַרצן לאַנג א נישטיפאַרהיילטע וונד,
(רעפרען) אױ, װו נעמט מען צוריק די יאָרן. (ביז , משהלע, מיין פריינד")
אוי, נאָך יענער שיינער רחלע
בענקט דאָס האַרץ נאָך היינט.
וי גייט עס עפּעס בערעלען, אברהמעלע װאָס מאַכט?
און זאַלמעלע און יאָסעלע? זייער אָפט פון אייך געטראַכט, געחלומט פון אייך, קינדערלעך, געזען זיך אין דער מיט, געװאָרן אַלטע יידעלעך --
וי שנעל דאָס לעבן פליט,
(רעפרען) אױ, װו נעמט מען צוריק די יאָרן.. | //(ביז , משהלע, מיין פריינד") אוי, נאָך יענע יונגע ליידן |
בענקט דאָס האַרץ נאָך היינט.
' אַ טע לע
פר"ב . פיד)
טי ט./, = 6060
ור / וְ א הי ָ -י טיא וט 1 1 8 { ער האר אהא הא יי רוט | שי 2 א אט א אט יא אע אטא אט א 4 אט 1 6 אט ,0 שֶ 6 2 4 אק ב+ ת
62 24 עי /, - +/ 6 0 /1 רש ד2/ /) 2
== == = ===
2 2 טי אן 7 7/
ק = 8 0 1 + 8/ 4: 6 אי 2 יו / // // 4 שי לין, יי 26 2 2 אי 7 אה אי א א !א 1 11 ידי ייט אי יט ייט טי יק יי וא 1{ א === עי עב יי יב עי 4 | 7 א אטא 5 שררי טעה 2 2
4/ { // א - 8 *' -/6 4 51 //2 מין -כֿײן
שלאָףיזשע מיר שוין, יאַנקעלע, מיין שיינער, די אייגעלעך, די שװאַרצינקע מאַך צה (ביס) אַ יינגעלע, װאָס האָט שוין אַלע ציינדלעף. מוז נאָך די מאַמע זינגען איייליוילין?
א יינגעלע, װאָס האָט שוין אַלע צייגדלעך, אוֹן װעט מיט מזל באלד אין חדר גיין, ובים) און לערנען װעט ער חומש און גמרא, זאָל וויינען ווען די מאַמע וויגט אים איין !
(ביס)
(ביס)
(ביס)
32
אַ יינגעלע, װאָס לערנען װעט גמרא, אָט שטייט דער טאַטע, קוועלט און הערט זיך צו, א יינגעלע, װאָס װאַקסט אַ תלמיד"חכם,
=
לאָזט גאַנצע נעכט דער מאַמען נישט צורו?
אַ יינגעלע, װאָס װאַקסט אַ תלמידיחכם, און אַ געניטער סוחר אויך צוגלייך, אַ יינגעלע, אַ קלוגער חתן"בחור, זאָל ליגן אַזױ נאַס װי אין אַ טייך?
נו, שלאָףיזשע מיר, מיין קלוגער חתןיבחור, דערווייל ליגסטו אין וויגעלע ביי מיר. ס'וועט קאָסטן נאָך פיל מי און מאַמעס טרערן ביזװאַנען ס'וועט אַ מענטש אַרױס פון דיר.
גע אַ ט ע ל ע
וד יו ע 6)
ר א = אט : טט אט 2 שה 2 0 : יו :0 גאד- גל 5 איר 172 5 1 4 4 40 ור /2) 00
א א אע שי עי ,=
:
97 2 4 הֹ יש גי 7 7032 +/ הא) 44 = 428 / - /6/
יצ === = צוש.----2-(ו יט יט
4 2 0 2 260 /6) א 9 0 ר) -קץ (}-0: זי טיס0- זד 8
,=
5 4 א
*
0 דייי קה דיי אי א == יי יע א עי אט 1 2 11 2 4 4 אט 0
;ץק -- שער - כמר //00 לק - י/ - 2 : 2 ט
(/ צר - כמד 00/0 0 צי/ /+ */ בז אהא == יט : עס == = יט טע שוק 8 אל עה
*/ וט 2 /זץ- כזר קון אי 120 ז*/ אי 2 6 גי '0- 8 2 כ.? 06
װאָס װעט דער סוף זיין, מאָטל, זאָגיזשע מיף? ביסט ערגער נאָך פון פריער געװאָרן באַקלאָגט האָט זיך דער רבי היינט אויף דיר, אַז דוֹ דערגייסט אים זיינע יאָרן
ס'איז נישט גענוג דו װוילסט נישט לערנען גאָר, דעם רבין נעבעך טוסט דערצערנען
שלאָגסטן זיך אֲרום און שפּילסט זיך נאָר,
און שטערסט די קינדערלעך דאָס לערנען?
33
4
-- נישט אמת, טאַטע, װאָס דער רבי זאָגט,
אַ שלעכטער מענטש, נישטאָ זיין גלייכן,
פאַרװאָס דערציילט ער נישט, װי ער אונדז שלאָגט, זע, טאַטעני, דעם בלאָען צייכן. | כ'האָב מיט אַברהמלען זיך צעווערטלט בלױיז,
ער האָט מיין חומשל צעריסן,
דערפאַר האָט אונדז דער רבי אויף זיין שויס
נאָר מיט אַ ניגונדל געשמיסן.
-- װאָס וועט דער סוף זיין, מאָטל? ענטפער דרויף: די שכנים זאָגן, כ'מוז זיי גלויבן,
דו יאָגסט זיך גאַנצע טעג אַרום אין הויף, און חברסט זיך מיט יאַנעקס טויבן --
צִי איז דאָס שיין פאַר יידן, זאָג אַלין,
מיט טויבן זיך אַרום צו יאָגן?
האָסט נעכטן, מאָטל, װוידער מיט אַ שטיין דעם שכנס שויבן אױסגעשלאָגן?
-- נישט אמת, טאַטע, ס'איז נאָר קוים אַרױס א שטיקל שויב, מען קענ'ס צוקלעבן.
איך יאָג זיך נישט, איך קוק זיך צו נאָר בלויז,
וי שיין די טייבעלעך זיך שװעבן,
וי פריי זיי שפּרינגען זיך אַרום אין הויף, וי שיין די קערנדלעך זיי פּיקן
וי שנעל זיי גיבן זיך אַ לאָז אַרױף,
ווען זיי אַ פרעמדע טויב דערבליקן.
-- װאָס װעט דער סוף זיין, מאָטל, כ'פרעג דיך נאָר! אַ גרויסער יונג, קיין עין-הרע.
ווען איך בין אַלט געוועזן דרייצן יאָר,
געקענט ווי װאַסער די גמרא,
אַ ייד מוז לערנען תורה מיט גרויס פֿרייך,
נישט האָבן נאַרישקײיט אין זינען --
אַז װויל דעם מענטש, װאָס איז צו גאָט, צו לייט, וװואָס קען גוט לערנען און געלט פאַרדינען.
-- דער זיידע האָט אַמאָל דערציילט פון דיר, פלעגסט אויך נאָך טייבעלעך זיך יאָגן,
ביסט אויך פיל בעסער נישט געווען פון מיר, דיין רבי האָט דיך אויך געשלאָגן,
היינט קענסטו לערנען און האָסט געלט דערצו, האָב, טאַטעניו, פאַר מיר קיין מורא,
ווען איך װעל ווערן גרויס, װעל איך, וי דה פאַרדינען געלט און לערנען תורה.
די וון איז לאראאלנבען | 2; 71 וע א 8 8 א אי אט אט און קע אט סעטאט ? האנה אט ןואט טי = בק 49 ן!/ : 21 - א // - 76י8 3 /ד8, - 5 - 240 27 / 2
2 14 /1 4 14 , 6 16 "ץק 7 ש 4
468 - 8) 2 לגע 6 6 כ/- 6 8 װ7 בי
די זון איז פאַרגאַנגען, שוין טריבלעך געװאָרן, כ'ליג איינזאַם, פאַראומערט ביים װאַלד און טראַכט פון מיין יוגנט, אַך, גליקלעכע יאָרן, אַ בענקשאַפט נאָך זיי מיך באַפאַלט.
און פּלוצלונג דערזע איך, עס ווילט זיך נישט גלובן, צי זֹאֶל דאָס אַ חלום זיין בלוין,
עס קומען צו שוועבן פיל ווייסינקע טויבן
און שטעלן אַרום מיר זיך אויס.
און כ'פיל אַזױ יונג זיך, וי ס'װואָלט מיט זיי קומען מיין יוגנט צוריק פון דאָס גי
און כ'הער וי די טייבעלעך װאָרקען און ברומען, כ'פאַרנעם אָט די ווערטער פון זיי:
-- דו האָסט פאַר אַ וייט אונדז דערמאנט אין זיכרון, דערקענסט אונדז? קוק איין זיך גנוי
דאָס זענען מיר דיינע פאַרגאַנגענע יאַרױף
נאָך וועלכע דיר בענקט זיך אַזוֹי :
מיר האָבן דעם רוף פון דיין האַרצן פֿאַרנומען, דיין אומעט, דיין בענקען אֶן שיעור,
גו, זענען מיר טייבעלעך ווידער געקומען
און בלייבן שוין אייביק מיט דיר
איך שטרעק מיינע הענט אויס אוֹן גיב זי אֶפּ שלום, ביסט יונג, הער איך װאָרקען אין װאָלך --
און פּלוצלונג דערװאַך איך, געווען בלוין אַ חלום, כ'ליג איינזאַם, פאַראומערט און אַלט,
שלמהלע ליבער
. 7 * , ו , 4 צ. זי 4 אי | 1 ! 1 4 נ { 002 , 0 יי | 4 +' : 1 יץ צ 1 -+} 121 -יצ -* : וי שש א8ר 12 9/ - //! /8: - וס כ// ס ר - /; :1 /כ :0 = בע 1 דיי אי אאג אווט | 8 יי 1 2; 8 84 ! אמעמר, | יי 1 דעו ואנ 4 מ אט {/' !יק 4 | אט 8 4 | 2 1 -* 1 ' 1 1 4 אט | ז 1 62 38 26 }4 פיס- דצ גאר 006 800 0 חת - 0 : 2 6 , , , , 14 1 א }1 ג { ' יייש, א - אט | צי 1 4 + + { א 1 דין 4 1 ארייק 4 1 1 :ר 0 8יח/ 6י- ש- 6 00- 5 604 8 - // - 6 פיי/ 9 2 1 זי אי | ו 1 1 א 1 || 4 = || 1 13 11 { אט | וז 1 8 א | }1 11 1 אט | 11 11 דיי יי יש 4 יש 1 אה 8 { 4 2 1 8 אוו סם {ו יי / | ין 4 4 1 4 + א 1 2 { ' א ! 4 -א 4
/ד -;3 10 בש / - /3 . ץן קיר 87 - סח 6 - א - {/
זיקייץר"ך-יץ
וי 1 :4 ו א "שאט | עס 1
2 2? א28ת-/ 72 ער 640 א
שלמהלע ליבער, כ'וויל ענדלעך ויסן, זאָג מיר דעם אמת, װאָס איז מיט דיר?
(ביס) עפעס אַ סוד דאַכט זיך פּלאָגט דיין געװויסן, גייסט אַרום אומעטיק, ברוגז אויף מיר, (רעפרען) שלמהלע לינער, שלמה מיין,
זאָג מיר דעם אמת, צי דאַרף אַזױ זיין
שלמהלע ליבער, זאָג מיר גאַנץ אָפן, | אין װאָס דיין זאָרג, דיין אומעט באַשטײט!
(ביס) האָט אפשר ביילקע דיך ווידער געטראָפן און מיט איר נדן דעם קאָפּ דיר פאַרדרײיט! (רעפרען) שלמהלע ליבער אאַזײון.
38
(ביס)
(רעפרען)
(ביס)
(רעפרען)
(בים)
(רעפרען)
שלמהלע ליבער, קעגסט זיך דערמאַנען װאָס ערשט נישט לאַנג געזאָגט האָסטן מיר ! אין אַ קליין שטיבל, נאָר מיט דיר צװאַמען ואָס פאַר אַ ווערט האָט דאָס לעבן אָן דיר. שלמהלע ליבער אאַז"ו.
שלמהלע ליבער, דאַרפסט זיך נישט שעמעף זאָג מיר דעם אמת, זיי נישט פאַרשטעלט, האָסטו ליב ביילקען צי ווילסטו זי נעמען בלויז נאָר דערפאַר, ווייל עס רייצט דיך איר געלט+ שלמהלע ליבער אאַז"וו, |
שלמהלע ליבער, כ'קען דיר ד'רויף שווערן, ס'וועט נישט קיין שלום זיין צווישן אייך, וועסט מיך נישט איין מאָל דערמאַנען מיט טרערן, כאָטש איך בין אָרעם און ביילקע איז רייך, שלמהלע ליבער, שלמחלע מיין וועסט דאַן באַדױערן נאָר שפּעט װעט שין זיין
יי +.- +
אוי, נאַדישע ברד'אה
: | 46,. רג עב א יט הנ בר 1 ק 7 אט א ר 1 דע זֶ אט א אי 76 - ני - 4 ,//5 ,60 - 640 //0 ,60/ - שי /0 אמ = זֶ אט יי ֶ א ואוו ועואן א : וּ == : = --ע א קרוי א 1 === 44 , 2 4 13 ביר 8/ הו / 40 /4 ה-- סדי יי אש יי פואע | !אמט גופאטאמואט./ ז יו סאמאט א יא א א 2 א א אע 1 "אל אעול""" ר +- 4 74 8 / בר 2 /} 0 "ןפיר פֿון -+7- /
1 1 ר אט אואר | א 48 אי אה 5 ר א א עי 1 ור ני} ארי 0 + } 12 4 א ואר 8 4 א 1 1 4 | רש 4 -+ 4 4 4 א 4 6 גי ו
- , *ץ 85 - 4 8 - 170 (אֵק? יק //ל 0 תיר | 4
װאָס וויינסטו, װאָס קלאָגסטו, אוי, נארישעי בריאה! (ביס) ס'איז נעבעך פון דיר שוין אַ תל,
(ביס) דיר ועט זיך נאָך טרעפן אַזאַ מין מציאה,
וי שלומקע דער שניידער-געזעל.
(ביט) (בים)
(ביס) (ביס)
(ביס) (ביס)
אַברהמל דער אַלמן, א ייד וי אַ שררח, פֿאַרמאָגט אַ סך זילבער און גאָלך,
פלעגט ביי דיר זיך בעטן, געווען די כפרח,
און דו האָסט נאָר שלומקען געװאָלט, /
נאָר זאָרג זיך נישט, טאָכטער, נאָך וועלן בעלנים גענוג זיך געפינען אויף דיר,
וועסט זען, אַז דער הולטיי, אַ קלאָג צו זיין פּנים,
וװועט קומען זיך בעטן ביי דיר,
נו, זאָרג זיך נישט, טאָכטער, עס טרעפט ביי מאגנאטן, גענוג יונגע לייט נאָך פאַראַן
וועסט זען, אַז דער שניידערוק, אַ רוח אין זיין טאַטן, -
וועט זיין נאָך מיט מזל דיין מאַן.
41
אונדזעד אַדעט קינד
7406 6
פאט :7 2 9 )שש יט 5* * זקך א איה
: : 4 אט 6 : 4 , 7 0/- 21 (04 2 , 4 רע 6 - 0 ץ 1 : יט אט גאטאנמוסייקוו. ? 72 רעמאט א יע אי אטאל 5 אוו יע -ישמום - שנה אלמי האנה אוה וי 1 171 ָ ישא |
8 / 034 וס = עה 6 005- 6/ע /ײס 4 2 (/
= א יש גק א יו יוט
2 {סוור 7 1 אאוט הוש א 1 אאון א +-- יט |
46 004 6/, //05 4 6/ / 9/ :יי ;קף יי
8 ייד | ול וט טוט אנ דיייהאלטט.
6 7 46 יט /
4 {{ 4 װ יי ץ 1 ונ
אט 0 8ֿ/ האר הײַן //01 וס - (/
איך קום צו דיר דאָס לעצטע מאָל, (ביס) נישט בעטן זיך, אָ, ניין, (בים) איך וייס, אומזיסט איז יעדעס װאָרט, דיין הארץ איז פון א שטייף
איך קוֹם צו דיר דאָס לעצטע מאָל, (ביס) דערמאַנען דיך אַצינד, (ביס) װאָס װעט געשען אין פינדליהויז מיט אונדזער אָרעם קינד,
(בים) (בים)
(ביס) (ביס)
(ביס) (ביס)
איך האָב מיין װעלט שוין אָפּגעלעבט,
איך שטיי שוין האַרט ביים ברעג באַלד װעט דער טייך אַ זינדיקע פאַרשלעפּן ווייט אַװעק,
און דו װעסט זיך אויפזוכן באַלד אַ פרוי פון רייכן הויז,
וועסט האָבן מיט איר קינדערלעך,
זי פיעשטשען אויף דיין שויס,
אַ לעבן פול מיט גליק און פרייךד
פאַר דיר, פאַר זיי באַגינט -- װאָס וועט געשען אין פינדל הויז מיט אונדזער אָרעם קינד?
43
44
הנהליע און נחונלל
(ד הע ט) 16 4:04111/.
4 ד ֶ א | 1 } 8 : יע ר 1 {ו ריש | ימ | ּ 1 אי ד1 1 : א טג אט, / אטאט יי טא = 11 שאט 1 1 רן 8 ין! אי שי האר 2 1 4 6 4 8 6 4 4 שיו :יו
יײַ 2 /7-ו(ה- ת סן - /ז אש 1ץ - {ל - 2
1 : 0 פיט וט יע 1 א א אי יע 5 = צי פיש וי קדיעי ש- דיישר- יש עי
6זין- 74 6 ין - אל אוה 2 - 10 - רז 64 0 2/ מ'/ן יע בארא יט = רע == : 6 - (340 2 8}- 78 װאור 1 - 16. רז 048 00 ם/ כ/
==; : === א- קע -- יע ע-ן .46 / אן- אז 2 :5 פֿן- 4 6 066 8/ 00 4 אי א 2 3 2 { 88 2
22 כן - / {ן - 4-96 - 8ו 0268 77
זי גיק א
1 א שיש א א 4 . 1 || : אָרן 6 {} יי 88 1 ער ן 4 אי 42 גע 1 11 11 1 א 1 -- 4 { +1 וען א 8 | זייא ר אט = 4 4 4 ץ 4 ו האטישטג . וא שייץשי ש ן ק 2/- 4 2/ 4עי 66 8 | 226 רן- א 60 יל 48- 4 ;אל 200 ְ | ְ א א 8 1 2 ; וָ 4 = א 1 וק == א 5 1 | 8 ץ 1 ידע יי 4 א | יי תמא ה ייט ם הא 1 יי יש 1 4 4 א 4 2 , 60 -- אל /אק צר- 0 בײַ/ אור (2/6 2נד שש 24
7502
11 עו
002 -- 5 אט 5 0יַ א אי 2 2" חנהלע, מיין לעבן, חנהלע, דו מיין, (ביס) כ'וויל דו זאָלסט דאָס רעטעניש מיר געבן צו פאַרשטיין -- ווען דו קומסט מיר אויפן זינען, מעגן רוישן די מאַשינען, מעג דאָס ביגלאייזן ווערן קאַלט, האָב איך אַזױ ליב און גערן שעהן לאַנג פון דיר צו קלערן (ביס) כ'זע פאַר מיר דיין טייער ליב געשטאַלט.
(ב'ס)
(ביס)
(ביס)
(ביס)
(ביס)
(בי'ס)
-- נחומל, מיין לעבן, נחומל, דו מייף / איך װועל באַלד דאָס רעטעניש דיר געבן צו פאַרשטיין: דאָס באַװײו/ט דו האָסט מיך גערן דאָך ביים נייען פון מיר קלערן דאָס װעט נישט קיין טוכח זיין פאַר מיר, ווען פאַרנעמען כ'וועל דיין זינען, וועסטו קוים אויף ברויט פאַרדינען, און איך וועל דאַן הונגערן ביי דיף.
-- חנהלע, מיין לעבן, חנהלע, דו מיין, װאָס איז פאַר אַן ענטפער, איך קען דיך נישט פאַרשטין: כ'רעד פון ליבע, מיטן דרינען קומסטו וועגן ברויט פאַרדינען, אויב דו שרעקסט אַזױ זיך פאר דער גויט, װעל איך קויפן צוויי מאַשינען, דוֹ װועסט העלפן מיר פֿאַרדינען און זיי זיכער, ס'וועט זיין תמיד ברויט,
-- נחומל, מיין לעבן, גחומל, דו מיין,
האָסט זיך איצט באַקומען,
איך קען דיך שוין פאַרשטײן -- וועסט ביי מיר דאָס נישט אויספירן כוויל ביי דיר זיך נישט רואיגירן, שוֹין געגוג געפּלאָגט זיך און גענייט! כ'וויל פאַסטריגעס מער נישט ציען, יונגערהייט ביי דיר פאַרבליען,
איך וויל לעבן און געניסן פרייך,
5
(ביס)
(ביס)
(בים)
-- חנהלע, מיין לעבן, חנהלע, דו מיין, האָסט אַצינד שוין טענות, װאָס װעט דערנאָכטן זיין -- געלט, נאָר געלט וועסטו באַגערן און דאָס לעבן מיר צעשטערן ווען פארדינען כ'וועל נישט אַזױ פיל, דאָ אַ הוט און דאָ אויף קליידער -- און איך בין דאָך נאָר אַ שניידער, פיזע אַרױס ס'וועט זיין אַ טרויעריק שפּיל.
-- נחומל, מיין לעבן, נחומל, דו מיין, ביסט געווען מיין חתן, מיין מאַן װעסטו נישט זיין.
יי
קל"נער 'יתום טג
צ
גל ט)לן- 0ז 8 ר 0 | י / -6 ן 68 זי 600 יי
, 1 1 | יעס
-הת -2 יד אט 8 , 08 / 2 12 16 : == - א --/: 6 2 68 ((- 150 /ק / 5 6/
2 066 רן - 70ץ 7 /4 " /ת 3 (אל אט
וויין נישט, וויין נישט, קליינער יתום! שפּאַר די טרערן כאָטש דיך קוועלט, (ביט) ווייל דאָס לעבן װאָט נאָר צרות, אוי, װי שלעכט, ווען טרערן פעלט,
שפּאָר די טרערן, וי בריליאַנטן, וועסט אַמאָל זיי דאַרפן זייער -- (ביס) ווען דיין הערצל גייט שוין איבער, לאָז פון אויג אַרױס אַ טרער.
4
שלאָף שוין, שלאָף שוֹין, קליינער יתום, צי נישט מער אַרױס מיין בלוט -- (ביס) ס'וועט דער הונגער דיך נישט קװעלן, וועסט אין שלאָף זיך פילן גוט,
ס'װאָלט גאָר אפשר זיין פיל בעסער דיר, מיין יתום, און אויך מיר, (ביס) דוֹ זאָלסט אײיביקיאײיביק שלאָפן, איך דיין מאַמע לעבן דיר,
וויין נישט, וויין נישט, קליינער יתום! אוי, װוי שלעכט, ווען ס'פעלט אַ טרער,. (ביס) ווען דאָס האַרץ איז פול מיט ליידן און די אויגן זענען לער,
כוויל נישט אזא ההו 8 ,,
עי === יי הי 8 י: געט = יה :
{ שך 4 5 2 8 - 4 4 איר = א 2 :
,
*/ - : יו 744 אי תדר (' 6 / - 6 4 ידי
ו 4 דְ אט אע .אט אט אאוי ,טע טע ראט אאורט וט א וו א אהו וו אט
(ָר- שייפ ער :7 24 -כ לע 0 12 ר( 424 - 46 2 08 - יל שור = יניס : יי יי א אי אע {! - א - א -/4 446 24 - 2 ג} 3 (00 //
לייא אי הע יי עב
"/7 2 סור 6 *י/ר2 2 מע יי קיי/ איר 0 - 64 2404 43
דיא שי ' : : : - אל. 13 - 0
ברענגט דער שדכן מיר אַ שידוך, (ביס) קוועלן פון אים אַלע,
הייסט דער חתן גאָר בנימין,
מיר געפעלט נישט אַזאַ נאָמען.
כ'וויל נישט זיין זיין כלה,
אוי, כ'וויל גישט זיין זיין כלח,
(רעפרען) אוֹי וויי, מאַמענין! פֿאַרװאָס גיסטו מיר קיין רו, כ'וויל נישט נעמען אבי וועמען, טייערע מאמענין. אוי,. טייערע מאֲמעניו!
49
כרענגט דער שדכן מיר אַ שַידור, (בים) תנאים שוױן באַשלאָסן הייסט ער יאַנקל נאָך זיין זיידן, כ'קען דעם נאָמען אויך נישט ליידן כ'וויל נישט אַזאַ חתן, אוי, כ'וויל נישט אַזאַ חתן,
(רעפרען)- אוי וויי, מאַמענין אאַז"וו,
ברענגט דער שדכן מיר אַ חתן. (ביס) / זאָגט ר'איז גאָר אַ שררה,
הייסט ער נעבעך שלמה-זישע,
רעדט נאָר יידיש, פע, אַ בושה!
כ'וויל נישט אַזאַ צרה,
אוי, כ'וויל נישט אַזאַ צרה,
(רעפרען) אוי וויי, מאַמעניו אאַז"ו.
ברענגט דער שדכן מיר אַ חתן, (ביס) אַן אױסנאַם פון אַלע, הייסט ער װלאַדעק, נאָר אַ צרה -- װולאַדעקס מאַמע הייסט אויך שרה טונקט וי איך זיין כלה -- אוי, װויל זי נישט די כלה.
(רעפרעו) אוי וויי, מאַמעניף שיקט שוין גאָט מיר איינעם צו. טרעפט אַ צרה, הייס איך שרה, וויי מיר, מאַמעניו, אוי, טייערע מאַמעניו.
זע אַנעע ניו, אַן עצה
6 ןמא 18 4/.
יי
:1 8 0 26 46 93 -ז 4 //י {ך - 8//
=== .יט == 7 27 5/ - /4' - 4א ר 3 - ; 4/ עי- 6 קון -כ = == :=== ;== 4 =- === =
ארב 3/ 5 2 - /8 6 /ער - שי הזל /ר. עה .10 קר ר +ן ? ז דרד/ וק 1 - 69 / //62 // 1 אי :0 :0 2
744 {1 / 2 - 8 על - יי ול /ז- אר - //
װ די 1 ואוו אט װ ייט טי אט יא +ץ - 5 */ 22 ) 0 זר 640 0 2/)
1 4 41 א זי א א |' 4 1 1 ה ן 1 ב"ע װ 14 13 {/ בן 1 1 , 4 15 = א ל
=== יי = 2 8 42 16 -ש7ט 2/ - א 22/ גל ביר 245 .
3ץ 85 + וק // יק = א / װײ/ /67)-ני סזר- רנ הו הי / 942 /7 20 - 6
= קיטעט עי
יי עי 8 יע יאבט // 30 - 6 *יץ 22 /ד - א8 /80-130 }| 497
יי , 6 1 { אמט | 4 1 א !/ אמ ג 6 1 4 4 ר 4 4 41 ; 1 4 4 4 0 8 4 4 4 יא 1 16 4 1 1 4 4 ו 4 4 גי הומ
02 64 בי - (0 - א 8 */ 68ס- // פזרב/ כ/ - 8
גיק
פִז ז
(ביס)
(בים)
(ביס)
נלאמעניו, אן עובת
מאַמעניו, אַן עצח, אוי, וויל איך איצט פון דיה -
כ'קען אַלײן קיין עצה מיר געפינען: שלמהלע, דער שיינער יונג, ער שדכנט זיך צו מיר, כ'ליג אים, זאָגט ער, טאָג און נאַכט אין זיגען, -- זאָל דיר זיין צו מזל, טעכטערל דו מיין, אפשר וועט דאָס ענדלעך דיין רעכטער זיוווג זיין, אוי, אוי, זאָלן טאַטע-מאַמע דיך שוין, גאָטעני, פירן צו דער חופּה אין אַ מזלדיקער שעה.
-- מיר געזאָגט שוין אָפֿן, ער וויל זיך מיט דיר זען און די תנאים טאַקע באַלד באַשליסן. מאַמעניז, דער שידוך װאָלט אַ גליק פּאַר מיר געווען, נאָר איין סיבה פּייניקט מיין געװיסן == - -- זאָגן דיר דעם אמת, טעכטערל דו מיין, ווילט זיך מיר נישט גלייבן דערפון זאָל עפּעס זיין, אוֹי, אויי.
| היינטיקע בחורים, ס'איז שוין אַזאַ וועלט,
וװועלן נעמען אַבי װעמען נאָר צוליבן געלט.
-- מאַמעניו, אָט סאַקע דער ענין שרעקט מיך זײיער שלמהלען האָב איך דערציילט אַ ליגן אַ פעטער אין אַמעריקע האָב איך אַ מיליאָנער, כ'וועל אַ גרויסן נדן פון אים קריגן,. -- איך האָב עגמתינפש, טעכטערל דו מיין האָסט געטאָן אַ פעלער, נו מילא זאָל שוין זיין, אוי, אויי גיב איך דיר אן עצה, מאַך דערפון אַ שוייג און מיר װעלן נאָך דער חופּה געבן אים אַ פיג.
-- מאמענין, איך וויל גישט, אַן עצה, אוי, מיר גיב } בעסער דאַכט זיך פריער איידער שפּעטער, צו וויסן אויב מיין שלמחלט האָט אמתדיק מיך ליב, צי ליבט ער נאָך מיין אױסגעטראַכטן פעטער -- געם דיר נישט צּוֹם האַרצן, טעכטערל דו מיין ס'וועט נאָך מיט גרויס מזל אַ חתן פאַר דיר זיין, אוי, אוי, כאָטש דו האָסט קיין נדן זיין פון אים געליבט, אוודאי איז אַן אָרעם מיידל עלנט און באַטריבט.
(ביס)
(בי
בלולקע, װײַן זשידוווקע
(ד דע ט)
.4 1101 }6
שי ר
6 = -א 664 8// י.י 2 א 2 ' +22ט 2 :
6 רז װ מ./ 1 וו : 5 א א א זי 4 1 1 4 : צ 13 1 11 יי וק * 3 1 ו 1 צ 1 1 : 4 בער 23 - אי - 68 // 6 זל 1 דא-כי /ד-אץ 6 - /1008- 5 = 4 אט 8 2 : ריש : 1 יק יי : = 6 - אל 5 8 // אך- חר /4- 6 ( ײ - 2 , /- 12 00 - 69 == ישט === {. ' | א יט | אװעל | { || ק :יו 1 8 א 1 1 5 | א זי א = 1 6 = 9{ - 6 4 60 א 4/ 2/ - 600/ הזר- {! איי כפָם ָ ר ד צ דיי ח +. וע אטא אאטער. אמעפטיג / צידה) 1 1 4 זי 1 15 14 יק }1 13 1{ 1 א א יע ער יעה ערע שּ
9ֿ/ = 8 פאר. גצר רפ 7 (-040ציר וי אי 9 22 //
: װ : : א יאמ
4 יש
5 קע = 2{ 32 א א - 0 אי לק /2/
בלומקע מיין זשידוווקע, אָך, זיי פוֹן גאָט געזעגנט,
ט) האָסטו אפשר מיינע ציגעלעך = ערגעץ ווו באַגעגנט!
-- כ'האָב זיי, ליבער סטאַכו, אין ערגעץ נישט געטראָפֿן,
(בים) אוי, װעט היינט דיין בייזער טאַטקע
54
דיך דערפאַר באַשטראָפן.
(ביס)
(ביס)
(ביס)
(ביס)
(ביס)
(ביס)
(בים)
-- געחלומט פון דיר. סערצע,
געזען אין פעלד דיך ליב פּלוצלונג קוק איך, אַך, ווו זענען מיינע ווייסע ציגן?
-- אפשר, ליבער סטאַכן,
ס'איז אנדערש נישט צו קלערן / זענען זיי אין װאַלד פאַרקראָכן -- אוי, דאָרט װוינען בערן!
-- באָזשע! אַך, מיין בלומקע,
װאָס זאָל אֹיך איצט באַגינען, נישט געהיטן מיינע ציגעלעך, . דיך געהאַט אין זינען.
זיי קיין נאַר, מיין סטאַכן,
נישט דיר באַשערט איז בלומקע, ליבער, נעם אַרױס דיין פייפל, שפּיל מִיר אויף א דומקע,
-- פ'וועל מיין טאַטנס קרוווקע
און אַלץ װאָס כ'האָב פאַרקױפן, לאָמיר ביידע, שיינע בלומקע, ערגעץ ווייט אַנטלױפן,
-- זיי קיין נאַר, מיין סטאַכן,
אוי, נישט פארקויף די קרוווקע! זוך דיר אויף אֹין דאָרֹף א גוֹיקע -- איך בין אַ זשידװווקע!
רויטלעך שוין דער הימל די זון פאַרגייט פּאַװאָליע, אַך, ווו זענט איר, מיינע ציגעלעך, קומט באַװייגס מיין דאָליע, 55
ה עי ציגעלעך : : 0625 21
== בי בכ
3 די 2/4 8 2 וה. = 6 = == 4 6 ללי 0
3 שו 7 2 6 שי צ
= א 14 א {..2-2--ן
} 8 ,..2. 11
1 1 3 2
814 ווו
יד , 5 א ז| 8 יע = 4 בוט = =
4 - 14 640 4 כ' 8 //0 /+- בז -- 6" / 6
}יי 2 22
העי, ציגעלעך, קומט אַהער צו מיר געשויגך,
אַ שיין לידעלע על איך אייך אויפזינגען אַצינך, (ביס) פון אַ פּאַסטעכל הייבט דאָס לידעלע זיך אָן און אַ מיידעלע װאָס האָט כישוף איט געטאָן.
העי, ציגעלעך, הערט װאָס ווייטער איז געשען: לוסטיק, לעבעדיק איז אַמאָל ס'פּאַסטעכל געוען . (ביס) היינט וי אומעטיק, קוקט די שעפעלעך נישט אָן
בענקט נאָכן מיידעלע װאָס האָט כישוף אים געטאָן
העי, ציגעלעך, הערט פון לידעלע דעם סוף: וי יתומימלעך בלאָנדזשען איצט זיינע בידנע שאָף, (בים) טיף אין טײיכעלע ליגט דאָס פּאַסטעכל נאָך היינט און דאָס מיידעלע זיצט ביים װאַסערל און וויינט.
דער זינגער פון נויט | ; 0,
2 2 1 ג | : יי | ִי 41 יי" 1 א זי א דיה הו 41 | { { { פו | 15 יק 8 1 אי יק תור ירוט טוט יה זנ ימו 4 שָׁ - א 4 מו ממאמי. ו { א אש | +ד : *יייי די (ו' 00/5 אָל- פֿין. ור - כי -// זחר - כצ - { 06 1 יק 55 2 8 וי 5 א ונ ר = יי 1 : : צן 1 ר 1 1 1 1 5 אט 6 גע יט יי 1 2 : : ! יק 7 4 : : 2/ 00 - 8 12 סשה, פײַן זין (עָ 1 אי א בי" "א יי 1 8 1 מיץ צ א יט 8 אל 1 דו זע אוו א וא 1 1 4 1 4 | 5 48 4 ! 4 וֹ 2 0 -- (ר 10 - 5' = אי 4/ ר קרו2ס6 טע אט א ם, === : יט רשיי 2 | /ב יי 2 04 */ 1 אס = { בנ 1 !=== === יי 1 = 0 = יצ יק = { אט 4 9} : יי 0 =+ 3' 6 26' אין :0 022 4; ח 6 1 יי 11 :: פיט = }יי 5 יט גש 17 1 ח 9 46 פאווטן ק ק ק ץ 4 אט
/44 פֿיין /0+ 24 8/ 631 (0/:5
אוי, אָרעמער נאַרישער זינגער, ביסט נאָך אין דיין פאַך נישט געניט, (ביס) דו קריכסט נאָר אין גבירישע הויפן צי האָט דאָרט אן אָפּקלאַנג דיין ליך?
די רייכע, די זאַטסע מאַגנאַטן, זיי רירט נישט דיין טרויעריק געמיט, (ביס) פון זיי דאָרט באַקומסטן קיין גראָשן, צו זיי דאָרט דערגרייכט נישט דיײן ליך.
58
און װוילסט אויף דיין זינגען מבינים
און געלט אויך פארדינען דערביי? (ביס) גײ, זוך זיי אין אָרעמע הייפלעך, דאָרט זינג דיינע לידלעך פַאר זיי.
און זינג זיי דאָס לידל פון עלנט, דאָס טרויעריקע לידל פון נויט, (ביס) פון פינצטערע קויטיקע שטיבלעך, ווו ס'הוליעט דער מלאך פון טויט.
פון בלאַסע פארקריפּלטע קינדער, פון טרוקענע ברוסטן גענערט, (ביס) װאָס וועלקן נאָך איידער זיי בליען נאָך איידער דער טױט זיי פארצערט.
אָ, זינג זיי די טרויעריקע לידלעך, זיי זענען געשאַפן פאר זי (ביס) דיין לידעלע װעט דאָרט באַגלײטן אַ הילכיקער יאָמעריגעשריי.
: = טי קיטעט וסק טק טי יט טע = 1 יט 4 ריע 1 ןא אצי = יט 2 א = 0 0
2/ פן - 4; ת'י 0011 7 0 =0 סא -// 2 ק = 24 = = טק = = = = = 1 ר = יט = יש עודי ישי 5 = 42 = יט שיר = : ג/ 2 ה/ום - א פֿון 8 (/2 = 4 ד א סיין 06 4
יז קע שי ?קע יש = יאה(
ו
14 42 0 - 4 קן-/; ּו. אוה דיה 2 - 140. 15 = גיטעט קע אע סרר- = 8 8 + 6 : 7 1" .1 16 4 008 8/ יי ר וא 6 8 ל ;יי +ד + +ן?, פ ןעט יק טרעק
קה
4 02 0פן -4 /7- 4 4 64046 זק-/ז 1 פּץ -הן 4 |0) יק שי 0 1 2 6 6 ץק שיט - עס 24 8 7 4 2 . 62 0464 כהה- : - 8 3 :0 3
קר די אן סןקק(8 ןא == הי /07 יו - (' 8 /,/ אן {0 *7/ 7 : 6 - 24 ?/ / 21
== = ריט ש א 2 2 /ע 2 = 2 == +==
1
72 - גע - 3/ 87 4 הצר - )4 6 קלי 4 הצר -/, פיט 90
2 6 א ץ א טק = === ==
2צרי- 0 7 יס יי 2 4 אל ה/0 - 4 6 : איר אש
/ יא 1 48 א א } שט | א 8 46 יך װ גש' : 6 יז 6 8 4 6 שומל.- | 6 יש ו 1 1 1 ן 0 ! 1 1 1 1 = הן ץ 1 4 אט } 1 4 1 1 1 1 אט
א- סא 06/ פן - ש/ע 74 - 6 036 זי 100 - 6 = וע וט ן ערע עג 1 ר אי
1
0 : /עס- 0 5 - 40 4 7 - /;
59
נרעפרען)
60
קוט, לייבקט, טאנצן
לייבּקע, מיין ליבער, דאָס װעט קיין גוטט נישט געבּן
דו ברענגסט מיט דיין עקשנות מיך פון געדולד ארויס, דו מוזט זיך לערנען טאַנצן, איך שווער ביי אונדזער לעבן, אלא נישט, איז היינט נאָך מיט אונדז אס -- מעגסט זיך זיין װאָס דו ביסט :
אַ פארברענטער ציוניסט,
אַ בונדאָװעץ, װעמען גײט דאָס אָן?
אלע איסטן זייט א צייט, |
אוּן אויך די אגודה-לייט,
טאַנצן טאַנגאָ און טשאַרלעסטאָן.
קום, לייבקע טאַנצן, שעם זיך ניס, איך װעל דיר פירן שריט ביי שריט, שטעל זיך, מיין ליבער,
אַקעגן איכער
און הייב צוזאַמען מיט מיר אָן
נעם פעסט אַרום מיך, לייבקע קרוין, דאָס ווייס איך זיכער קענסטו שוין, איצט לאָמיר שװועבן --
אַך, סאַראַ לעבן,
ווען ס'טאַנצט אַ פּאָרל טשאַרלעסטאָן-
לייבקע, די מענער, זיי גרינטלעך צו דערקענען,
מיין בעסטער טערמאָמעטער איז ווען איך טאַנץ מיט זיי, וועלכע שוין באַװײיבטע און וועלכע פריי נאָך זענען, װער עס איז א פיינער מאַן
ווער אַ לומפּ, אַ שאַרלאַטאַן,
=
(רעפרען)
פיל איך, ווען דער טאַגץ נאָר הייבט זיך אָן, און דערפאר, לייבקט קרוין, וויל איך דיך, און טאַקע שוין לערנען טאַנגאָ און טשאַרלעסטאָן. קום, לייבקע, טאַנצן אאַז"ו.
61
נאך אַ אלעזעלע ט" -
= יע 5
+-י יב
דיק 4.ט
: א ר 7 4 טי אט די ק } = קָ 12 -: / ד : 5/ 2 04 2 8 (- / *עַן /+- רז - סז א
ו א א
= ,
א : יש +} א}.-------}-- א זי אי יי - | : : : יש : 2 8/- 8 4 /6-1י-- י} } 2/-כץ // 04 6 - 4 66 21
שי בש 4 = ױ עט|
5/ -- יז לה - 568 */ שי ט- ו" 7 4 גיער - אע 4 1
| ואס 54{ 1 = = וי{ ' הואטטן !םי א ===
, 5/ -- 8 +-26/ 2 ס- חי 5 ור - *ע 64
בערעלע, מיין ליבינקער,
כ'האָב צו דיר אַ בקשה,
-- פּערעלע, מיין ליבינקע,
װאָס איז דיין בקשה?
-- ווען מיט מזל איך װעל האָבן
אַ יינגעלע אין פריידן,
(בים) ול איך אונדזער קינד זאָל הייסן
נאָך מיין פרומען זיידן.
-- פארװאָס עפּעס נאָך דיין זיידן? | כ'האָב דאָך אויך א דעה, (ביס) האָסט דאָך ערשט געהאַט א מיידל נאָך דיין באָבע לאה.
(ביס)
(ביס)
(ביס)
(ביס)
-- בערעלע, מיין מאַנעלע,
כ'וויל דיך עפעס דערמאַנען --
-- פּערעלע, מיין ווייבעלע,
װאָס װילסטו מיך דערמאַנען? .
-- דו פארגעסט, אז אונדזער לייבקע
הייסט שוין נאָך דיין זיידן, פארװאָס קלויבסטו זיך די יונגען, װאַרפסט מיר צו די מיידן?
-- און דו פארגעסט, אז נאָך דיין טאַטן הייסט דאָך אונדזער נחום, ער איז דערפאר אין אים געראָטן -- נישט קיין גרויסער חכם,
-- בערעלע, מיין טייערער, כ'וויל דיר עפעס זאָגן -- -- פּערעלע, מיין טייערע, וװואָס ווילסטו מיר זאָגן? -- װאָסיזשע דאַרף מען איצט זיך קריגן, לאָמיר נאָר דערלעבן, װעל איך דווקא נאָך מיין זיידן ס'קינד אַ נאָמען געבן.
-- װואָסיזשע טאַקע איצט זיך קריגן און אומזיסט צו ריידן, אפשר וועט גאָר זיין א צווילינג -- ס'קען גאר זיין צוויי מיידן.
03
זאג מיר, לבנה 416
- ייר ְ א = = )
יי -ייי-2-54י-יט
+-- ייו
== = יט == .=== א 4 4 וט אט אדיטריי2
קקזר - (7- / = 6 0 1 יק = : אט עי יי { 8 צ = 28
4 ,
יט =
0 5 ! עש----י-- } : יש אצואאטת. א = יט
2 יו 8א ר 02 ג// = //4- 28י
יעד ישי
4 װ
כּער -- /5 2 - 670 0 2/ - פאר /4/ 4ר 240 = ער )7 יע א
| =ן איייק
07: /* 86 -/224/ 240 4 8 0128 4341 +
1
?יי עסייה
64
שי 3 א ֶ ( און אאאטאי אאאוג : אטרג| א דיי פא א אט אאואט אט == הי ליא ,יט 1 וט הנ הו ההוט ונא יט
2 7 1ו
האר-- 06 /5/-6ו 022/ 12 - פאָס יי איה /ג7
ן זי 8 1 ו 8
ג ג א ! 81 יש ען 54 4 8 = 4 4 אט 1 4 13 0 6 פאט 4 יש 2ן 5 } א א 4 א 1 ֶ 1 ר 64 11 8
דיי ׂ = 2 / ?231 ב 40 זט 4 3 0ז1 - /:2 = 78 250/ :5
דער קאַלטער ווינטער איז שוין אריבער, די פרילינג-זון מיט פרייד באַגריסט די װעלט, (ביס) נאָר מיר אין הארצן װערט טעגלעך טריבער, זייט מיין געליכטער אי ארויס אין פעלד.
קענען מיך דען פרייען די פרילינגסיבלומען, די פייגעלעך מיט זײיער ליב געואַנג, (ביס) ווען פון מיין חתן איז נישט געקומען קיין שום ידיעה שוין חדשים לאַנג.
(בים)
(ביס)
(ביס)
(ביס)
נישט זאָרג, געליבטע, האָט ער מיט טרערן די לעצטע נאַכט דערקלערט אין וועלדל מיר; ביי דער לבנח און בּיי די שטערן
שווער איך דיר צו: מיין האַרץ געהער צו זדיר,
און טרויעריק האָבן די ביימער אַלע,
די בלימעלעך, די גרעזעלעך גערוישט, גלייך וי זיי װאָלטן באויינט די כלה, װאָס שטייט פון לעצטן ליבן קוש באַרוישט.
האָט ער זיין שבועח, זיין װאָרט געבראַכן, צי אפשר האָט פאַרנומען אים דער פיינט! .
צי ליגט ער דרויסן די ברוטט צעשטאָכן
און פון יסורים קרשכצט ער דאָרט און וויינט.
זאָג מיר, לבנה, זאָגט, ליבע שטערף איר, עדות מיינע, נאָך פון יענער נאַכט: צי װועט מיין חתן צוריק זיך קערן
צי האָט דער טיט זיין טרייעס אױג פאַרמאַכט!
65
אַן אַדבעטלאַזעד
י : בי = א : : 5 שיר יי יי א וו תאראט ארי ע.. .. א יש איקאט 6 6 אט יי
= 2 -8 -ה כ/-/) זי 5 8 -ץַ 24 ברי ' אי | | 1 3 א וי א { אוט פ) 4 1 א אי | 1 ו 13 11 א ט| | אי 1 אס אטא סטע ב"ט א יא טס הע פאט -, |/2 0 הב 3 ס'3//) סיף 8 4 2 +/ 0/7
פיה | 1 א אי גאר | 1 צ יי | א אי | 8
גב יט וט טי 6 0200 38 2/ 90/) יב פ|- 6 32 זן 07 6 0/- א- 786 // - 2ז 2 6 - אי /} 77 2 אע א = = ייא 1 יי" .! ץ 1
: 4 4 דיי קוק שש סן - + 4 כּדר- // יין) 3 = /ז2 / 1 4 5 = זֶ 5 -} ר 3 1 1 אועט דידיקיק ץ
4 00 : = 2 02 //4 ? 4 2 066 7
2
קע 25 אי ואר א וע " / 7 6 = 0240 6// 70 2/צר 4/ כק 7- 4 84 =
2222
אָט דריי איך אזוי זיך שוין װאָכן, חדשים (ביס) ארום אין די גאסן ביז ס'פאַלט צו די נאַכט,
און זוך אַלץ אַ מיטל, כ'זאָל קענען פאַרגעסן
אַז איך וועל, װי נעכטן, היינט ווידער נישט עסן, (ביס) נו גיי איך אזוי זיך און קלער אַלץ און טראכט.
נו, פאַלט מיר איין פּלוצלונג, כ'וועל ציילן די הייזער, (ביס) די קראָמען, די קונים װאָס גייען אריין
כדי נישט צו פילן דעם ווייטיק אין מאָגן,
וי עפּעס אַ ואָרעם האַלט דאָרט אין איין נאָגן -- (בים) אַ זעלטן גוט מיטל װעט דאַכט זיך דאָס זיין,
06
נאָר וי אױף להכעיס. דעם שטגס אַ שפיצט וכ"ם) א קרעמל פון עסנווארג וי נאָר אַ הו
און ס'ווינקען זייער תאַווהדיק, רייצן און ציען,
וי מיידלשע אויגן װאָס ברענען און גליען, (ב'ס) די פרישינקע זעמל פון קוישן ארויס.
נו, שטיי איך אַזױ זיך און עס מיט די אויגן (ביס) זי זעמל, און כ'פיל װוי מיר װאַסערט אין מויל,
נו, זוך איך אַ מיטל, כ'זאָל קענען פארגעסן,
אַז איך װועל, וי נעכטן, היינט ווידער נישט עסן, (ביס) און אַלץ אין מיר ציטערט פון אימה און גרױיל.
נו, פּאַלט מיר איין פּלוצלונג, כ'וועל הינט אין גאַס ציילן, (ביס) / פאראן הינט, װאָס שפּרינגען פון װוילטאָג ארום,
באַפֿוצט און באַהאָנגען מיט מאַרקעס און גלעקלעך ;
פאַראַן הינט פאַרדאַרטע װאָס קוקן אויס שרעקלעך, (ב'ס) װאָס דרייען זיך הונגעריק הפקר ארום.
נאָר וי אויף להכעיס, שוין ווידער דער שטן (ב'ס) אַ הונט שטייט און גריזשעט אַ טרוקענעם ביין,
און אָט קומט אַ צווייטער, זיי נעמען זיך בייסף
ס'וויל איינער ביים צווייטן דעם ביין ארויסרייסן, (ביס) נו, שטיי איך און שמייכל און קריץ מיט די ציין.
שדיכי טריליני : = =
ר שש
|' זֶ ר 8 יי ן 1 א = א 1 יי { ג; יי 8 5 1 יא || 1 11 דן יש } א 4 { 1 יש } = שי 6 = 1" 4 2 4 ז : {( 0 א 4 = 4 ואש
7 בַר 8 ּ) - 7 כן - / /ז- אה // 2/ - ה
לע
יב לא - {ץ-2;י 048 2 6 א פך : :ֹ - 0 {, בי
22 :/ 46 כְץ - הי זי שש 2 7 :4 / - 76 זי 0
זיצט אַ פייגעלע אויף א בײמעלע, (ביס) אַ האַרבסט-וינטל בלאָוט אין פעלך, --
(ביס) ווייט אַװעק איז מיר מיין התן שלמהלע, זוכן אַױבעט אין דער װעלט -- (רעפרען) טרילי, טוילילי, אַ געזאַנג
שיקט דאָס פייגעלע אַראָפּ צו מיר, אוי! טרילי, טוילילי, אוי, װי באַנג איז אונדז ביידע, מיר און דיר,
68
זיגגט דאָס פייגעלע א קלאַגילידעלע, (בים) ערגעץ שטאַרבט אין פעלר אַ פּלום,
(בים) געהאַט פון שלמחלען. אַ טרויעריץ בריוועלצ -- נויט און עלנד אומעטוט. (רעפרען) טרילי. טרילילי, אאַזי.
זינגט דאָס פייגעלע, אַך, פון גרינעם גראָז, (ביס) בינטעלעך שוין טרוקן חי,
(בים)- ס'גייען אַױרבעטער ארום דאָרט אַרבעטלאָז, שלמהלע אויך צװוישן זיי, (רעפרען) טוילי, טוילילי, אאַז"ו,
זינגט דאָס פייגעלע, וויי, פון ביימעלע, (ביס) בלעטלעךף רייסט דער װינט מיט כעס,
(ביט) מחנות אַרבעטער און אויך מיין שלמהלע חונגערן אין מיטן גאַס, (רעפרען) טרילי, טרילילי, אאַזיון.
1
פלי, מיין פייגעלע, טייער בריאהלע! (בים) איבער ימען, ווייט און ברייט,
(ביס) ברענג פון שלמהלען אַ גוט ידיעהלע און דערצייל אים, וי איך לייך, (רעפרען) טרילי, טרילילי, אַ געזאַנג
שיקט דאָס פייגעלע אַראָפּ צו מיה, / אוי, טוילי, טרילילי, אוה וי באנג איז מיר, שלמהלע, אָן דִיר,
70
רייועלע 26 176 4
== == בא א הא 1 בע = טאר אי יי א (6
= 7- הי /) 36 6 /+-סז-אג זן בור (יק 000 { א א ( 0 יוט אי | זי | א זי | א
= יבג טג יק 4 א הא
זצ - 75- כ"י אר- 50 אק / 8} - 46 בע - הי 8 - //! (זן - 8רי
א וט אי אט יז ְ אפמאט פאט אפור ץ
= ינע עי ע-ע==
ר/ס = 4 יא 11 ר" / פ" ר - 48 1 4 = 2
{=
8
זאן = ו
4 || א א א 46 { וי 57 1 4 1 אט וו 8 0 1 {---- ייד 11 | 1 וק 1 { אי ץ יי װ 6 אי 12 אה / { :5 אי ןְ 11 ישר 1 = אט 1 4 4 := 60 4 06 20:2 04 יוך / 5 4 פאה
שטייט זיך דאָרט אין געסעלע שטיל פאַרטראַכט אַ הייזעלע, דרינען אױיפּן בוידעםישטיבל
וווינט מיין טייער רייזעלע.
יעדן אָװנט פאַרן הייזל
דריי איך זיך אַרום,
כ'גיב א פייף, און רוף אויס: רייזל, קום, קום, קום !
עפנט זיך אַ פענצטערל, וואַכט אויף ס'אַלטע הייזעלע
און באַלד קלינגט אין שטילן געסל
אַ זיס קול, ס'רעדט רייזעלע:
-- נאָך א וויילע ואַרט, מיין ליבער, באַלד װועל איך זיין פריי,
גיי זיך נאָך אַ פּאָר מאָל איבער -- איינס, צוויי,: דריי!
גיי איך מיר אַ פריילעכער,
זינג און קנאַק מיר+ניסעלעך,
הער איך אויף די טרעפּלעך שפּרינגען אירע דראָבנע. פיסעלעך,
שוין אַראָפּ פֿון לעצטן טרעפל, כ'נעם זי ליב אַרום,
כ'גיב איר שטיל אַ קוש אין קעפַּל - קום, קום, קום!
-- כ'וויל דיך בעטן, דודל,
זאָלסט אַרױף נישסט פייפן מער.
-- הערסט, ער פייפט שוין, זאָגט די מאַמע, זי איז פֿרום, סשאַרדריסט זי זייער,
פייפן, זאָגט זי, איז נישט יידיש,
ס'פּאַסט נאָר בלוין פאַר ,זי",
גיב אַ צייכן פּראָסט אויף יידיש --
איינס, צוויי, דרי !
-- כ'וועל פון היינט נישט פייפן מער, דרויף גיב איך א שבועהלע --
דיר צוליב װעל איך אפילן
ווערן פרום, מיין צנועהלע,
כ'וועל זיין ווען דו װילסט נאָר, רייזל, וי דיין מאַמע פרום,
יעדן שבת גיין אין קלייןל --
קוֹם, קום, קום !
114
72
-- כ'גלייב עס דיר, מיין ליבינקער, און דערפאַר דיר, דודל,
שטריק איך אַ שיין תפילין זעקל /
מיט א מגן"דודל,
ווען געפעלן ס'וועט אין קלייזל,
זאָגן זאָלסטו זיי:
-- ס'האָט געשטריקט מיין ליבע רייזל איינס, צוויי, דריי!
-- כדאַנק פאַר דיין מתנהלע, כ'ליב אַזױ דיך, רייזעלע!
כ'ליב דיין מאַמען, כ'ליב דאָס געסל, כ'ליב דאָס אַלטע היזעלע,
כ'ליב די שטיינדלעך לעבּן הײזל --
| טרעטסט אויף זיי אַרום,
הער, דיין מאַמע רופט שוין: רייזל, קום, קום, קום!
גיי איך מיר אַ פריילעכער,
זינג אוֹן קנאַק מיר ניסעלעך,
הער איך אויף די טרעפּלעך לויפן אירע דראָבנע פיסעלעך --
ווידער שטייט פאַרטראַכט דאָס הייזל, ס'געסל ווידער שטום,
קום צו מיר אין חלום, רייזל,
קום, קום, קום !
די נאַכט קוש אן צו שוובו ,,, יע בי אי = יי ר - //; מ 4 2 024 בי 2 4 6440 - 4 54 בער. /
5/ /ע : 02 דיק 0 18 2 6 /} 04 10ר- 2
0 0 ןעט 8 / ק-ק-ט - /; ד א 60 בזר. /+ 470 הי - 18 624 4 הצר - //י ייט === == == // - 2 6 - /;; /א וע ? */ 2/י 4 0 א - ז 2 - ,
4 || 6 | 4 8 זי 6 || ִ' א
- ר : 4 4 - 0 18 6 זי 3ֿ/: בי יכ" /י י{ 2 8 4
געהײיליקט דעם אָנדענק פוֹן מיין ליבן פאַרשטאָרבענעס חנר מרדני ערליך ווידער איז אַ טאָג אַװעק, די נאַכט קוּמט אָן צו שװעבן נענטער מיט אַ טאָג צום ברע ווו ס'ענדיקט זיך דאָס לעבן: ווידער איז אַ נאַכט פאַרביי, ס'איז ווידער טאָג געװאָרן, (ביס) אַזױ יאָגן זיך די צַויי שוין לאַנגע, לאַנגע יאָרן
אַזױ יאָגן זיך די צוויי, נישט מֶער צוריק זיר קערּן מיט אַ זיפץ באַגלייט איךף זײ, און קוק זיי נאָך מיט סרערן -- און זיי פליען, גלייך פון זיי וויל קיינער זיין דער צווייטער, (ביס) ס'קומען טעג און נעכט אויפסניי -- א בליק און לויפן וייטער,
אַזױ פליען אָן שום ציל די טעג שוין לאַנגע יאָרן, פון דעם נאַריש ווילדן שפּיל שוין אַלט און קראַנק געװאָרן וי לאַנג נאָך, איר נעכט און טעג, װעט איר זיך אַזױ יאָגן? (ביס) מאַכט אַ סוף שוין צום געיעג, כ'קענ'ט לענגער. נישט פאַרטראָגן.
אַ זללאָך ווערט געבוירן
,0
4 4 א |
-אא 7// בּו- (י 08 // - ע - ,4 8 הז שא{ָס 48
=
ר שי גנ ;א 00ש4-2 } 40 24 /02
ל
4 2/ כ'// 4 ת זי א , + | 4 = :4 -- אט ץ || 12 4 7 1 8 ריש אש אט { = ; 1 יי 1 ייישט | א * 8 { } אי הא הא ( 4 1 4" 1 1 7 8 4 אט א -
/- ץ - 8 {? 2 / קי/ י בי = זייץ. איז דאָס אמת, מאמעני, דער זיידע האָט געשווירן -- פון יעדן קדיש װאָס איך זאָג אַ מלאָך װערט געבוירן און מיט די מלאָכימלעך דער טאַטע טוט באַפעלן? אוי, מאַמע, כ'וועל קיין איינציק מאָל קיין קדיש נישט פֿאַרפעלן
איז דאָס אמת, מאַמעניו, געהערט דאָס פון דעם זײידן: ס'באַדינען די מלאָכימלעך
דעם שאַטן אין גויעדן
און דער טאַטע קוועלט פוֹן זיי,
וי ער פון מיר פלעגט קוועלן?
אוי, מאַמע, כ'וועל קיין איינציק מאָל קיין קדיש נישט פאַרפעלן
76
שוין עטיל איז אין גע טל
2 4 61 48 ֶ 5 יי זָ דיי רעדייל --ע-- קע יי מעיטן 02 גערדהיי ענייק 3 /; = / שי 00 == 146 8 אי יצ זי 4 6 6 ש 1 = - בא 1 אי וי 1 פי| אש וע וו ;= 6 ווט | אט הו על ןעק 2 עבט
קר
9/ 11 יס :: 1 יי 40 ארי פי ר יצ = 2
אי אי = יע דק א יע
4 906 סגעט
4 :4 4
7 = 20 ראָס 4. הב רף. 268 2 י ר 6668 2
אי יי 13 יי 2 א 7 1 4
1 : 1 } ץ 7 יי 1 4
יה = פֿין :
(ביס)
שוין שטיל איז אין געסל, פאַרמאַכט שוין אַלע קראָמען, דער זייגער שלאָגט ערגעץ אויס שוין נייף ער זאָגט מיר אָן די בשורה, אַז באַלד אַראָס װעט קומען מיין טייער שרהלע, געזונט זאָל זי מִיר זיין
(ביס)
(ביס)
(בים)
(ביס)
אָט זע איך איר שאָטן אין שטוג אָרום שוין שפּרינגען, זי איילט זיך, אט עפנט זי די טיר, שוין הער איך איר געלעכטער וי ס'װאָלטן גלעקלעך קלינגען, און אָט שטייט מיין שרהלע א פרײילעכע פאר מ"ר
-- כ'בין היינט טאַקע פריילעך,
ס'וועט יאָסל זיך אויך פרייען
כ'האָב שוין מיין אויסשטייער אויפגענטיט, נאָך מעבל און אַ דירה, אוֹן דאַן נעם איך זיך נייען צו אונדזער חתונה מיין אייגן חופּה-קלייך,
-- און דאַן צו דער חופחה --
ס'איז ליכטיק װוי ביי שררים, נאָך איין אויגנבליק צום הריאַת, און דאַן דאָס מצווהיטענצל -- אַ פריילעכס שפּילט, קלעזמאָרים! כ'האָב מיט מיין שרהלען שוין חתונה געװאַט.
-- און דאַן װעט מיין יאָסל אויף אויסהאַלטונג פאַרדינען, און איך על חוץ נייען פירן ס'הויז, -- און שויהלע מיין וייבט צום יאָר וועט מיר געוינען אַ טייער יינגעלע אים װאַלטן אױף מיין שױס
יז :
1
און זינגענדיק דאָס לידל פוֹן ראָזשנקעס מיט מאַנדלען װעל קוקן װי סייינגעלע שלאָפט איין (ביס) אַ וויגעלע, מיין שרהקעי. אַ שיינס װעל איך אױסהאַנדלען, וי ביי דעם גרעסטן גביר אַ וויגעלע מוז זיין.
-- דו האַנדלסט שוין אַ וויגל, פאַרגעסן האָסט אַפּנים, מיר האָבן נאָך נישט, יאָסעלע דו מיין נביס) קײן מעבל און קין דירה, מיר זענען צוויי קבצנים, כ'מיין אונדזער חתונה װעט אַזױ גיך נישט זיין.
אוי, בדודערל, "הייט!
4 110
4 וְ 1 י'| { 4 יוט אי טי ".איקאט
2 /ז-סז. הי 6 סיין 0 - 2 א
: 8/ 6 2 אד - יד 80=00:20. 6 4 04 046 8
טרינק, ברודער, טרינק אויס דאָס גלעזל ביז צום גרונט, וועסט וערן פריש און מונטער, פריילעך אוֹן געזונט. (ביס) אוי, ברודערל, לחיים ! טרינק אַ ביסעלע ויין, דאָס פֿאַרטרײיבט די מרה'שחורה, ויעדע זאָרג און פּיין
79
מיר איז אויך ס'לעבן אַמאָל געווען אַ לאַסט. כ'האָב וי דו. גאָטס גאַריש. וועלטל- וי דעם טויט געהאַסט. (רעפרען) אוי, ברודערל, לחיים! אאַז"ו
איצט, ברודער, טרינק איך . און פיל זיך פריש, געזונט, װען מען שלעפט דעם קראַנקן אין, דאַן שמערצט אים נישט די וונד, (דעפרען) /אוי,.- ברודערל, לחיים! אאַז"ו.
איצט, ברודער,. טרינץ איךו /
און װאָס. פעלט מיר אַצינד!
כיפיל זיך גליקלעך װי אַ קעגיג,
פריילעך װי אַ קינד. | (רעפרען) אוי, ברודערל, לחיים! אאַז"ו.
| = איצט, ברודער, טרינק איך,
און וען עס רישט אין קאָפּ
פייף איך אויף דער גאַנצער װעלט
און טאַנץ מיר האָפּ, האָפּ. האָפּ.
אוי, ברודערל, לחיים !
טרינק אַ ביסעלע ויין,
דאָס פאַרטריקבט די מרה-שחורה,
יעדע זאָרג און פּין
אוי, ברודערל, לחיים !
ווען עס רוישט אין קאָפ,
פייף איך אויף דער גאַנצער װעלט
און טאַנץ מיר האָפּ. האַפּ האָפּ.
4 : ר יע 0
2שישקסאפיאפטוסי--א
די אעמֿאַלענע
2640 ני, דטש יא בע אט הא = : הא האנש האאאאט פ -2 : = 8 א 4 4 =ו-י, = ייר 2 עען הי ילע טע שיר שי 20 יט ר *) ר 7 שש ואש 4 : 2 ע (0 , גאר = הי גמו' 3/י שי 081 ;: - צֶר א אי אטא העם { א { 1 = 4 א 12 ן : 1 ' 6 |. 5 1 4 4 14 {|ן 18 1 1 1 ו =, אבר 1 4 : 4 4 1 שָ . 8 2 לעו -- ץ/ 1 /: : שי 40 4 1 4 א 1 א 8 צֶ 4 זֶּ {-- אט די של אט 1 ר != יוט =+ א אט פן ד 4 אט ְ , 2 א 1 2 7 אט 1 זִ } 2 2 10 - הון -- 240 קן */ - אר} = 6 , יט ראט טא א = 1 יט ליק אט יי * יי אט בי -בנכט) 2 1 4 א 8 דייידיייייי תמר 7 : 2 2 א;2) 8 2 וק 634 יי 62 זֶּ י = 1 ִ יש ץ יי רטע הע א אה א וי יי יי בי | * 8 4 א א "ש 1 ט | 4 7 0 ק 4 / 0 - בון /- : = , / פין. 4 7 / 6 שן. + 4 27 846 4: 1 : 1 וז 1 צ די 1 בטיי == יט יע אע 8 =
יי ע/02 : 2 06 פ/ 4 / סי 6069
ערגעץ שלאָגט שוין צוויי דער זייגער
ט'איז שוין לאַנג נאָך האַלבער נאַכט (ביס) און קיין גראָשן, קיין פאַרדינסטל האָט ביז איצט זיך נישט געמאַכט.
עפּעס ווייכן מיך די מענער, מענער, אַ, איך קען זיי גוט! (ביס) װאָס איז װערט שוין אַ נקבה, ווען זי הוסט און שפּייט מיט בלוט.
82
(ביס)
(ביס)
(ביס)
(ביס)
כ'בין שוין מער פאַר זיי קיין סחורה. יאָלדן, פרייערסם װאָס איר זענט! ס'בריט פון היץ מיין יונגער קערפער און מיין קוש וי פייער ברענט.
פרעגט אייך, יאָלדן, מיין פאַרפירער,
ער וייסט, אַז אָט די פון גאַס האָט אַ האַרץ, װאָס בענקט נאָך ליבע, האָט אַ האַרץ, װאָס ברענט פון האַס.
קומט, קומט! כ'וועל קיין געלט נישט מאָנען קומט, קומט, כאָטש אויף איין מינוט! כ'וועל אין אייך אַריין זיך בייסן, אייך פאַרסמען מיט מיין בלוט,
ערגעץ טראַכט אַצינד אַ מאַמע:
-- װאָס איז מיט מיין קינד געשען? בלוט װאָלט גיין פון אירע אױגן, ווען זי װאָלט איר קינד דערזען.
בײַם טײַכעלע
א 8
ן 7 1 2 4 4 {5 2 , 1 | | 4 א..--., א ג ( א מִ| 1 א א יו 4, : א .יע וא אט 8 א--- זע 4 שּׁ יי 0ר:)++ סא //ן 04 זיק. /ז- כצ- 00 הײַס ער 84 /4,
ן 1 1 ֹ א ג
ל ר-ז---- 49 7 ארי 4 = /624 )// יפ 2 0 /צ- מו - אײַ 6 /0 8'/ 7 ר { אאמ | וו א א ואוו ווא אע אט | וי =;שטעמפוש | { בא עב בק גב עי טע 1 יעג
1 , ץע | פאט | 1 1 4 =יייט
טיא אי אאטע 8 { 26 8:ר 7046 26 00 /ד- פץ. /4 6 :עו 8/ - 68 41 1 8 1 זי 1 ט' 1{ || 1 , 4 אי | || { זי וי 4 2 א }1 || 1 1 א .1 דג 1
יק יל אע
, 778 / אַו 62 4*/ 06 /ז- כץ- 06 4/ 5 = - 28
ליג איך מיר ביים טייכעלע, איינזאַס און פאַרטראַכט, װאַקסט באַלד אויס אַ מיידעלע, קוקט אויף מיר און לאַכט. וואָס באַגערסטו, מיידעלע שיינינקע, פון מיר?
(ביס) -- נאָדן זיך אין טייכעלע
שעם איך זיך פאַר דיר.
-- שעם זיך נישט, שיין מיידעלע, מעגסט אין טייך אַרין,
כישווער ביי מיין נאמנות דיר, כ'וועל נישט קוקן, ניין!
83
(ביס)
(ביס)
(ביס)
(ביס)
-- כגלייב דיר נישט, מיין יינגעלע,
- שווערן אי קיין קוגץ,
| איר שווערט אָפט, מיר גלייבן אייך, דאַן גענאַרט איר אונדז. / -- ווען דו גלייבסט מיין שבועה נישט, מייינסט, איך בין װוי זיי, בינד איך מיר די אויגן צו פעסט מיט קניפלעך צויי. -- קוקסטו אָבער, יינגעלע, כ'װואָרן דיך אַצינד, / ווערסטו אויף אַן אמתן הייזעריק און בליגד. ליג איך מיר ביים טייכעלע, זע איך נישט קיין שיין הער איך וי דאָס מיידעלע שפּרינגט אין טייך אַרײן הער איך וי זי לאַכט און זינגט, ס'הערט זיך ווייט איר שטים: -- אָ, ווען דו װאָלסט, יינגעלע, זען וי פיין איך שווים.
הער איך װוי זי לאַכט און זינגט:
-- קוק נישט, ווערסט באַלד בלינד, אוי, װוי הייס איז, יינגעלע, ס'וואַסערל אַצינד, -- קום אַרױס שוין, מיידעלע, ל'האַלט שוין מער נישט אויס. -- קוק נישט, קוק נישט, יינגעלע, כ'גיי פון טייך אַרױס,
אַדע טע שנײדע רלעף
4 צ 0,
ריע אוט :יש הע אוו = יי 9 : === = = עב 5 ר ער ר - 0 . : 'ש/ א : - 2 / /6 :4 ֵ אי וי וו וא וו 1 א 2 : 1 הע ער א א א יי א יי א טא | א א רע 4 אט ריר טייר שי 5 - / : : // -'/ א 4 2 9/- 2 ר 0צר- 9ץ - 22 בער 4 003 ג0 א יע 8 . 8 אן |
אט פור
דדאן
4 0 {א
זיר 9צר- 0800 8צם 2| - /} עיר א -/( 6 3 2;
:0 0 ק/ת- גת , { /686 0 6 = פ)} (+/-ליש- - ה' - = :
8 קוק ער
046 - הא קצ)- 4 4 0 =ריק( בי קי?- - רחא- 4 בי זק ץק
ואנץ 1 שֶ ג הי אט 4 4 4 |
14 5 חֹת. 3 פוין 0 ץק זי 80 ש 0 - א סאר -
דק אצי 2 קע 7
4 צִר'- וו ןכ א 8די- 8/ 001 - 6 = 4 י 6/- / ! אץון. 8 / ז 8ן - אע
5
ארעמע שניידערלעך
װאָס װאָלט אַזױ געווען, מיין טייער עטעלע,
ווען עס העלפט אונדז דער באַשעפער: (בים) מיר קויפן זיך אַ לאָס, אַזאַ מין צעטעלע,
און מיר מאַכן דעם הויפּטיטרעפער?
-- כ'װאָלט, יאָסעלע, געמאַכט אַ באַל פאַר אָרעמעלײט פיין און ליב זיי אויפּגענומען: (ביס) נו, טרינקט, קבצנימלעך, און עסט געזונטערהייט, זאָל אייך אַלע װויל באַקומען! |
(רעפרען) זיצט א שנידערל, נייט און נייט פאַר די גבירימלעך בגדים -- לעבט אין דחקות, אין גוויס אָרעמקײט, די קינדער נעבעך נאַקעט אֶדֹם. זיסער גאָטעניו, ס'איז שוין ציט, גענוג שוין צרות אונדז געגעבן, זאָלן אויך אַמאָל די אָרעמעלײט צופרידן זיין פון זייער לעבן.
-- איך װאָלט מיין שניידעריי געפירט גאָר גרויס | און ברייט, צען געזעלן, צוויי טוץ מיידן, (ביס) נישטאָ אין אונדזער פאַך קיין אַרבעטסלאָזיקײט, ס'גאנצע. שטעטל מיר באַקלײידן; און איך װאָלט ס'הויז געקויפט פון אונדזער וירס דעם גביר, ער פאַרביטערט אונדז דאָס לעבף (ביס) זיין שיינע וווינונג גלייך פאַרנומען װאָלטן מיר, אונדזער דירה אים געגעבן
(נרעפרען)
(ביס)
(רעפרען)
זיצט אַ שניידערל, נײט און בייט,
פאָר די גבירימלעך בגדים,
לעבט אין דחקות, אין גרוֹיס אָרעמקייט, די קינדער נעבעך נאַקעט אָדם.
זיצט אַ שנידערל, נייט און נייט,
און פּלוצלונג נעמט גאָר אוס זיין צעטל און דאָס שניידערל לעבט איצט זיך ברייט, איז איצט דער גרעסטער גביר אין שטעטל
װי גוס װאָלט דאָס געװען, מיין טייער עטעלע, דעם הויפּט-טרעפער כ'װאָלט געווונען. װו נעמט מען אָבער געלט אױף אַזאַ צעטעלע, ווען אויף ברויט מיר קוים פאַרדינעןן
זיצט אַ שניידערל, נײיט און נײט
פאַר די גבירימלעך בגדים,
לעבט אין דחקות, אין גרויס אָרעמקײט, די קינדער נעבעך נאַקעט אִדם.
זיסער גאָטעניו, קיין שום פרייך
איז אויף דער װעלט אונדז נישט געגעבן זיצט אַ שניידערל און נייט און נייט און בלייבט אַ קבצן סגאַנצע לעבן.
81
88
אזעכיכע אוויי גאנ'דענע צעם.
יל {6 דיא הרפ קָבי- סור ק. יז כאון
א ראט ר שאט 0 6
1 יי ייד 1 יט ל קיד ישדק 1 װ
| 4 +-ן דדדיייץ ש יי מאוואט עטאט : ן כ' 2ש /*/ = 28 ?/ - 3 יש = 23
: :2 עט 8 דל פ, 4 * עי 6 ש /;{ס ן
כפ;ה = ער אק == ' ; כים
2 נ : = 1
א 2 12 : 1 1 4
(ביס)
(ביס)
2 - על = 8 2 == כ 2
כ'בין, ביילקע, פאַרצייאונג דיך בעטן געקומען כ'בין שרעקלעך אין צאָרן געווען -- כ'האָב שיר װאָס נישט נעכטן אַ האַרצשלאג באַקומען, ווען כ'האָב אָן די צעפּ דיך דערזען
און דאָך וויל איך, ביילקע, דו זאָלסט מיר דערקלערן, מעגסט ווידער מיר ווייזן די טרעפּ, | וי פאַלסטו אויס פּלוצלונג אַראָפּ זיך צו שערן אַזעלכע צוויי גילדענע צעפּ,
(ביס)
(ביס)
גיב, ביילקע, איך בעט דיך, א קוק נאָר אין שפּיגל, און זאָג מיר, צי זעסטו נישט אויס אַזוֹי װוי אַ טייל מען שניידט אָפּ זי פליגל, גלייך וי פון שפּיטאָל װאָלסט אַרױס.
דער רוח זאָל שוין נעמען די פינצטערע מאָדע,
װאָס פּלאָגט און פאַרדרייט אייך די קעפּ, אָט ליגן װי מתים פאַרפּאַקט אין קאָמאָדע אַזעלכע צוויי גילדענט צעפ,
89
ווער דעד עדשטער ועט לאכן : 0
= 2 5 0 6אר- גר) פזר // - 3 - /: כזר- הו כ'/ל
יי בע א עה
זיר ער 5 : 4 / גב א - /3 ן 0 4 1 1
ו : -ק : א װ זא וא אאג | וט 6 | !1 בי א / 3 8 //- פֿי - 4 0 - |/{ כ| - 8 קד- רי-צ- 6 ח הע-ע ר 8 1 , וי 1 ויישו. אוו
מא.. אוו ---6 א 0 וא אט
76 / -- 660 2 60 / כן- 5) ק -רי - ע-00/י ייר { - 2 "וירע,
/ 4 4 א 1 == 1 1 וו 4 2 ט/ - /4 //: / /+- א // 7840 //6) 24 2/ :5 יש קי +/ 2
+-+- יק קקקרק זק ק ןכ
4 162 סן- פא 0060 6 / - /0 4 264 0 , 4 היוה
וכ רנןב, זק 3{ 7 7רד/
סור ר אצ בור 08 יא - - 60 פן-- 4 יקב -ד- 400 8 (ן- 4
: == בע ;= === יב
(54 /700-צר סאה תור - 0478 //ק
ו גק +.
, 4
כ'וועל זיכער, אברחמל, דער ערשטער נישט לאַכֹן איך װעט זיך, מעגסט וי נאָך זיך ויצלען, (בים) כ'וועל נעמען אין זינען מיר טרױיעריקע זאַכן, נו, מעגסט אפילו מיך קיצלען.
(ביס)
(ביס)
(בי'ס)
(ביס)
(ביס)
-- וועסט לאַכן, איך וועט זיך, וועסט, שלמהלע. שוין לאַכן איך האָב אַ מיטל גאַר אַ װוילע זאָף + מעגסט האָבן זיך אין זינען די טרויעריקסטע זאַכן, וועט מוזן זיין ביי זייר דער ערשטער לאַך.
דאָס ערשטע, אברהמל, נעם איך מיר אין זינען מיין אָרעמען טאַטן דעם שװאַכן װאָס זוכט אַרום אַרבעט און קען נישט געפינען נו, װעט זיך מיר גלוסטן צו לאַכן? -- װעסט לאַכן, איך װעט זיך,
וװועסט, שלמחלע, פאַרשפּילן,
איך האָב אַ מיטל גאָר אַ ווילע זאַבֿ:
כ'וועל מיאַוקען װי אַ קעצל
און וי אַ הינטל בילן וועט מוזן זיין ביי דיר דער ערשטער לאַך.
-- איך װועל זיך דערמאָנען, כ'האָב נעכטן אין חדר די סדרה װאָס גייט היינט פאַרגעסן דער רבי. ער ול נאָר כזאָל לערנען כסדר, ער ווייסט נישט וי מיר ווילט זיך עסן -- װעסט לאַכן, איך וועט זיך, וועסט נישט זיין אַזאַ שלעכטער, שטעל איין אַ קגעפּל, כ'שטעל אַקעגן פיר, וועסט האַלטן זיך די זייטן און קייכן פון געלעכטער, דערזעענדיק װאָס איך האָב דאָ ביי מיר.
9
(נ'יט
-- און כ'וועל זיך דערמאַנען דעם רבינס צארגיק פַּנִים,
ווען ר'האָט מיך גענומען פֿאַרהערן נאָך האָב איך פון קאַנטשיק פיל בלאָע סימנים, געוויינט פון יסורים מיט טרערן
-- וועסט לאַכן, װעסט לאַכן,
אַהער גיב שוין דאָס קנעפֿל,
זע, שלמהלע, װאָס איך האָב דאָ פאַר דיר!
אַ זעמעלע מיט פּוטער,
אוֹן הערינג אַ פיין קעפַּל,
אֲנו, זאָג, שלומקע, ווער װעט לאַכן פריער!
|-- א זעמעלע מיט פוטער
און הערינג אַ פיין קעפל, כ'וועל מאָרגן ווידער װעטן זיך מיט זיר.
גצאאן וא וא הלין", גלאנבלעגיו
,7 044 0
הטחטלך +5 { זי לגיז חי חל חל חד חי { זי חמש חק דס ח סד = זמ המח =
יט אה
א ײ 2 קי--; גאר / א רה די אק בק 5 ואש == יט יא{ -ין
0 8/ - א : 2 - 10- 4 יאר" װֹ הע -48 05 //4) 695 א
1,684
ֶ - א ר א 5 דיה ראש ר 2 5 4 ) 8 א אט אט א אע אע א אע אק יא ראט פאט א אונש ווא אט אט א 0 אט אא אאאג אט אט עדי זי : 3 = יע , } / 3 { ר ט - - 2 -אָס 8" 2ח 00 8/ /0 660 { 04 ז/ / * } = אט ײ שיט ֶ צ ו 4= דיי ידע יי 1 שוג איוו אאוט : וא 2 יי א } יי (- = אג. צאטן א אע אט ואש א טשוו - אט 1 0 1 קֶ 2 אט אוא. + ז /! 3 0 : } /עָ- 718 צר (סצ- }א {/- + - א} 18 {!- אד - א 8 : 4 2 : דיק זי יט א יט = ריידדייקאן : יק צ ו א וא א טא אמאת. רע אאאר אט אט טא אומאא אע אאט שאט א 1 1 ישי ק 4 א
11,451
- : ג * ֶ : : מ 4 א אט א װ 1 (= רבא יצ יאר א 8 תן. | אי יט
2 - צר 9/ 2 יד = 8" 80- הץ - 38 2 4 +ר // וי י 2 א
ידע עי יעג := = : עי = = טוג
3/ /! 61 * שיק 8 /2ם- 4 088 = זן יס 2 0
א
6
יעד 25 יי
0 - /ול - 04 = .- רה וי - 8 - וי 6 ןת 6
יט
-1 גי 4 4
ראט א
יש שי (2 הש 2 == = בע == = = ר = א וא
יש הע 8 : א === קיעל 4 בי (/18. אי 4 7 / - 0ץ- 6 4 :ר {/ 0 =
פאַרװאָס, זאָג מיר, מאַמעניו,
דער טאַטעשי זאָל לעבן
האָט קיינמאָל גישט קיין צייט וי דו מיט מיר זיך אָפּצוגעבן,
מאַמענין, אוי, מאַמעניו,
זאגיזשע פיר פֿאַרװאָס;
-- ווייל ער איז אַן אַרבעטער, כיי יענעם נאָך דערצו,
93
44
לויטט נישט פוסט-אוךן פֿאָס אַרום מיט יינגעלעך וי דו :
הער שוין אויף צו פּלױדערן כ'האָב קינד מייגס דאָס נישט ליב, באַלד קומט אָן דער טאַטעשי, -- נישט אויפגערוימט די שטוב.
-- פאַרװאָס קומט דער טאַטעשי -- כ'וויל, מאַמעניו, דאָס וויסן,
אַהיים פון דאָרטן א ברוגזער, פאַרשװויצט און אָפּגעריסן? מאַמעניו, אוי, מאַמענין,
זאָגזשע מיר פאַרװאָס ?
-- ווייל ער זעגט און הובלעוועט, אַז אַלץ אויף אים װערט נאַס, יאָגט זיך נישט וי דו אַרום
מיט הינטעלעך אין גאַס.
הער שוין אויף צו פּלױדערן, שוין דול פון דיר דער קאָפּ, באַלד קומט אָן דער טאַטעשי --. טראָג גיכער ס'מיסט אַראָפּ.
-- פאַרװאָס טוט דער טאַטעשי צו װאָס, פאַר וועמענס וועגן, די ברעטער דאָרטן הובלעווען . אויף שטיקלעך זיי צעזעגן?
- מאַמעניו, אוי, מאַמעני,
זאָניזשע מיר פאַרװאָס ?
-- דער טאַטע זעגט און הובלעװועט די ברעטער אַזױ לאַנג, .
ביז ס'וואַקסט פון רויע ברעטער אויס אַ טישעלע, אַ שאַנק. /
הער שוין אויף צו פּלוױידערן
דאָס צינגל דיר באַהאַלט,
באלד קומט אָן דער טאַטעשי
דער אויוון איז נאָך קאַלט.
-- פאַרװאָס, מאַמע, האָבן מִיר -- מיך טוֹט דאָס שטאַרק פאַרדריסן -- אַן אַלט צעבראָכן שעגקעלע,
אַ פוילן טיש, אַ מיאוסן? מאַמעניו, אוי, מאַמעניו,
זאָגיזשע מיר פאַרװאָס,
-- ווייל מיין קינד, אַן אַרבעטער אויף עסן קוים פאַרדינט,
דער שוסטער אַרבעט שיכעלעך און באָרוועס גייט זיין קינד, הער שוין אויף צו פּלוידערן, נישט נודע מיך אַזױ,
אט גייט שוין דער טאַטעשי און סיעסן איז נאָך רוי.
5
דרײַ טעכטערלעך
,,41/64 0
אי == יש אט א יט ְ + א 5 = }= -צ 4 : 1 -ן 1 2 4 == 2 == מ? פיט 8/ - /צ 08 04 = 62 2 0660 22 8 / / א ראָס א וׂ ן 1 8 2 -ק דק אק
בלע-ע עיע- יע ע-יאען //? סן- - 8 -א ש? ה/- = 18= 06 ֹפָה - 0 - 210 /10- 0 זו- 5 8 8 1 אאר ואוט 1
1 ש 12 1 1 6 1 ו אט ו א א { זי 5 = 9 |
= 6 - 240 //0 ר א 06 : ָ 60 תף- -/ ער אב
ווען מיט מזל, געזונט און לעבן ס'לעצטש טעכטערל מיר ועלן אויסגעבן, וועל איך טאַנצן מיר האָפּ, האָפּ!
אַראָפּ אַן עול פון קאָפּ,
וועל איך טאַנצן, אוי, װעל איך טאַנצן -- אַראָפּ אַן עול פון קאָפּ.
שפּילט קלעזמאָרים! שפּילט מיט לעבן.-= /
ס'ערשטע טעכטערל היינט אויסגעגעבן, נאָך געבליבן אונדז מיידלעך צוויי, וי האַלט מען שוין ביי זײי!
שפּילט, קלעזמאָרים, נעמט די כלי-זיין! זאָל די גאַנצע וװועלט מיט אונדז זיך פרייען, אוי, אונדזער שמחה וייסט נאָר איין גאָט און דער װאָס טעכטער האָט.
ווען כ'וועל זען שוין דאָס צווייטע מיידט אָנגעטאָן אין ווייסן חופּה-קלײיךל,
וועל אֹיך טרינקען און פריילעך זיין -- אַראָפּ פון האַרץ אַ שטיין,
וועל איך טרינקען, אוי, װעל איך טרינקען, אַראָפּ פון האַרץ אַ שטיין.
שפּילט, קלעזמאָרים, הייבט אָן שניידן! ס'צווייטע מיידל גיבן מיר אויס אין פריידן דאָס מוזיניקל נאָך האָבן מיר,
ווֹי האַלט מען שוין ביי איר,
שפּילט, קלעזמאָרים, פאַר אונדז מחותנים, זאָלן אַ לעב טאָן אויך אַמאָל קבצנים,
אַ קינד אויסגעגעבן, אוי, גאָטעני,
אַ מיידל נאָך דערצן
ווען ביים לעצטן כוועל שפּילן הערן װעל איך עפעס טרויעריק שטיין און קלערן -- ס'לעצטע טעכטערל שוין אויך אַװעק,
| װאָס נאָך איז דאָ דער צװעק! ס'לעצטע טעכטערל, אוי, ס'לעצטע טעכטערל. װאָס נאָך איז דאָ דער צװעק?! |
שפּילט, קלעזמאָרים, באַזעצט די כלה, צוגענומען אונדז די קינדער אַלע, שווער געווען אונדז די טעכטער דרי אוי, שווערער נאָך אָן זיי..
שפּילט, קלעזמאָרים, אַרױס אונדז טרערן, ס'לעצטע בעטל װעט היינט ליידיק ווערן, ס'גאַנצע שטיבל, איר קליידער-שאַנק -- אוי"וויי,. וי פּוסט און באַגג.
98
ה לוציהסיליבע
== === = = = רע ר
62 600 2 - - הי - 178 2 - 2/68 - 3 קיר / 3
)יק 2 2:, === א == 2 4 1 דייס
ס} (? רא 3 :0 8 ר עי 4 046 7 7 20
=
יי די 2 רעטאעט אל אט יט זֶ עבש ןאק עשר שיש == קירא לקין הז - /! 6600 אי 6 7 0 = גצ 2 ) '-כי 6 66 630 1 : 2 1
} 41
1 1 5 וּ != 1 == 1 יי = אט אט אט יט 4 5 : = / א .אט זט ייט
יא
צי קענסטו מיר, צפּורקע, פאַרטרױען דעם סוֹד -- כ'װועל קייגעם נישט זאָגן, איך שווער דיר ביי גאָט --
(ביט) צי האָסטו זיך באַנוצט מיט א כישׂוף געטראַנק? איך גיי אויס פון ליבע, כ'בין דול שוין, כ'בין קראַנק,
איך זע דיך אין חלום, איך זע דיך ווען כ'װואַך, ביינאכט אין דער קבוצה, ווען כ'שטיי אויף דער ואַך, (בים) אין פעלד מיט חלוצים, ווען כ'אַקער און זיי, אָט װאַקסט אויס צפורקע און איך זיך דערפרי.
דו האָסט מיך פאַרכישופט, צפורקע, דו מיין, דיין זיסינקער שמייכל פול יידישער חן (ביס) צי גאָר דיינע שװאַרצינקע אייגעלעך צַוויי, אַ שטאַלצע חלוצה אַרױס קוקט פון זיי.
(ביט)
(ביס)
(ביס)
100
צי ווען איך פאַרטראַכט זיך, װי מוטיק דו האָסט
| דיין מאַמען, דיין היימיש ליב שטעטל פאַרלאָזט,
וי יעטוועדעס שטיינדל דיין קינדהייט דערמאָנט, געקומען אַהער צו אויפבויען דאָס לאַנד.
און אפשר, צפּורקע, ווען כ'זע דיך פאַרטראַכט,
געפּײיניקט פון בעַנקשאַפט, פון הונגער פאַרשמאַכט, פאַרברענט פון מאַלאַריע, ליגסט איינזאַם אין שטוב און ליידסט מיט עקשנות און נעמסט אַלץ פאַר ליב,
איך בעט דיך, צפֿורקע, פאַרטרױ מיר דעם סוד --
כ'וועל קיינעם נישט זאָגן, איך שווער דיר ביי גאָט -- צי האָסט זיך באַנוצט מיט אַ כישוף-געטראַנק! איך גי אוֹיס פון ליבע, כ'בין דול שוין, כ'בין קראַנק.
דאָט אַלטע פּאַר פאלק = 6
זי 2 4 (ז 7 00 ואר = יי 2 8 := זײץ ו3- ת 7 := : טנ
ער טע ימש יש יע הער יע אט 4 וו ואה; האא| 4
}1 (5 = גצ א 3// 0 ס - בּו/! זין אר- היי = א 440
4 ,
סע רין- -6 -' 4-086 2 יב 640- 8ארװי00 ) קין 6289 הו 24 זק,
2 3 יע יב יוב
2 46 5 64 { 44 46 /צר - / ' ין 2 4 0 רא א א 1 |
אט געט יש אמט ועט אס אט אט יי יט יט יי : 4 א אט 20 0 0 2 66 40 6ר-ק
(אוונטאנ וננע
חיה, מיין ווייבל, דו שלאָפסט!
-- איך שלאָף נישט, מיך נעמט נישט קיין שלאָף.
דער זייגער אין דרויסן שלאָגט צוויי אין דער נאַכט,
און איך האָב ביז איצט נאָך קיין אויג נישט פֿאַרמאַכט,
כ'לייד איובס יסורים, ס'נעמט גאָרנישט קיין סוף, (ביס) די עלטער, אוי, אין א גאָטס-שטראָף,
-- חיימל, זאָג מיר, דו שלאָפסט ?
-- איך שלאָף נישט, ס'איז, חיה, זייער מיאוס,
מיך שטעכן די זייטן, עס מוטשעט דער הוסט,
און שווער וי אַ צענטן אָט דאָ אויף דער ברוסט,
דאָס װועטער װעט, חיהלע, מאָרגן זיין מיאוט, (ביס) מיך רייסן די הענט און די פיס.
יק 6
(בים}
(ביס)
(ביס)
(ביס)
102
-- חיהלע, זאָג מיר, דו שלאָפּסט !
-- איך שלאָף נישט, דערמאָנט זיך אָן זייי
פון יאָסלען איז לאנג שוין קיין בריוול געווען.
און שיינדל -- גאָט ווייסט װאָס מיט איר איז געשען,
פון אַלע פיר קינדער געבליבן מיר צװויי | געהאַט אַמאָל נחת פון זיי.
-- חיימל, זאָג מיר, דו שלאָפּסט?
-- איך שלאָף נישט, אויך איך פון זיי טראַכט,
היינט חנהלעס בעט אויפן בוידעם געזען,
אַמאָל איז דאָס בעטל אונדז נוצלעך געווען,
אויך יאַנקעלעס וויגל, מיר האָט זיך געדאַכט, איך זע אים, איך הער וי ער לאַכט.
-- חיהלע, זאָג מיר, דו שלאָפּסט?
--- געדרימלט, געחלומט פון זייי
אין שטוב אַלע קינדער, איך בעט זיך בי זייי
אוי,, קינדערלעך, שרייט נישט, דער קאָפּ טוט מיר ויי!
| נאָר באַלד איז דער זיסינקער חלום פאַרביי --
אוי,. ס'בענקט זיך נאָך יענעם געשרי.
--- חיימל, טוסט זיך שוין אָן!
-- יאָ, ס'טאָגט שוין, עס קרייט שוין דער האָף
געלויבט דער אין הימל, געפּטרט אַ נאַכט,
געדרייט זיך פון ווייטיק, קיין אויג נישט פאַרמאַכט,
נאָר באַלד, מיין ליב חיהלע, ברענגט אונדז דער סוף דעם שטילן, דעם אײביקן שלאָף.
קארטאַפליזובם וציט עוװואַנלען 10
קע 5
: יי === קע 8
א 2 2 א אי ווע 8 46 6 תג האר אאטי העטו
אע / ) ;שמש וט א אט :ר יט = ,. אט ט 8ט ע אמרנן 0 008 אע
/ע- סז. י // 2 = 4 קיין 0 00 :0 -{ 0 //6/ 2
== = ט2 :2
וו -כ2 -,) די -ה'-8י -6)) /-0ו-0} 6גר- 26 0100 בי *//
4 806 הא ר 40 {-אגקין זון 77-לל-הי
== == === == שש 0 806 אי 60+ 0 44 /|- - 4 קין 4
װאָס האָבן מיר צו מיטאָג היינט? -- פרעגט יאָסעלע דער מאַמען, --
מיר ווילט זיך עסן, מאַמעניו, קאַרטאָפל-זופּ מיט שװאָמען.
-- געהערט אַ חוצפּה, סװוילט זיך אים קאַרטאָפל-זופּ מיט שװאָמען,
כ'האָב היינט געקאָכט אַ קנאָבל- זופּ, וועסט אָסור זיך נישט סמען.
103
(רעפרען) | קאַרטאָפּל-זופּ וויל יאָסעלע,; און די עלטסטע טאָכטער סאָסעלע גבירישע מאַכלימלעך האָט ליבֿ, - נו גיב זיי פיינע שפּײיזעלעך, וי אין יענע רייכע הייזעלעך, אז קיין גראָשן איז נישטאָ אין שטוב, אוי, אַז קיין גראָשן איז נישטאָ אין שטוב.
װאָס האָבן מיר צו מיטאָג היינט! -- אריין אין שטוב קומט סאָסל --
מיר וילט זיך עסן, מאַמעניו,
אוי, פערפעלעך מיט ראָסל!
-- געהערט אַ חוצפּה, פערפעלעך מיט ראָסל וי מאַגנאַטן,
כ'האָב הייגט געקאָכט אַ קגאָבל-זופ, ס'וועט אָסור דיר נישט שאַטן
(רעפרען) קאַרטאָפל-זופ וויל יאָסעלע, פערפעלעך מיט ראָסל סאָסעלע, קנאָבליזופּקעס האָבן זי נישט ליב, און חיהלע ס'מוזיניקל -- דאָס איז גאָר אַ מין מפוניקל, און קיין גראָשן איז נישטאָ אין שטוב, אוי, און קיין גראָשן איז נישטאָ אין שטוב.
-- װאָס האָבן מיר צו מיטאָג היינט! -- אריין אין שטוב קומט חיה --
כ'וויל באָבעלעך מיט קלוסקעלעך
מיר שמעקט דאָס אַ מחיה!
104
(רעפרען)
(רעפרען)
-- געהערט אַ חוצפּה, באָבעלעך מיט קלוסקעס איר גאָר שמעקן, | כ'האָב היינט געקאַכט אַ קנאָבליזופ,"
וועסט אָסוֹר זיך נישט קרעקן.
קאַרטאָפל-זופּ װויל יאָסעלע,
פערפעלעך מיט ראָסל סאָסעלע,
חיהלע שרייט: מאַמעניו, מיר גיב,
אוי, באָבעלעך מיט קלוסקעלעך,
שלינע רינט פון זייערע פּיסקעלעך,
און קיין גראָשן איז נישטאָ אין שטוב,
אוֹי, און קיין גראָשן איז נישטאָ אין שטוב.
װאָס טוט זיך דאָ? -- פרעגט ס'מאַנעלע, דערזעענדיק. מיך בייולען, --
װאָס זיצט איר אַזֹױ ברונזלעךף, אַראָפּגעלאָזט די נעזלעך,
-- געהערט אַ חוצפה, אֶךְ און ווייי
פּרנסח-געבער מיינער ! געקאָכט אַ פיינע קנאָבל-זוטּ און עסן װויל נישט קיינער,
קאַרטאָפל-זופּ וויל יאָסעלע,
פערפעלעך מיט ראָסל סאָסעלע, באָבעלעך מיט קלוסקעס איר גאָר גיב,
נו, קאָך זיי פיינע שפּייזעלעף,
וי אין יענע רייכע הייזעלעך,
אַז קיין גראָשן אין נישטאָ אין שטוב, אוי, קנאָבל-זופּ האָט אויך מיין מאַן נישט ליב,
105
16
הונגעדיק דײַן קעצעלע : י 1240 8
0 4 2' + ין :7 7 - בדן- {ו! = ץ- יק 14
1 וא | אט מם א}--י-.-- ייר{ | ו
, 2 000 זן 60 /ין) א /- - וז - /4 5 84 ריק- 4 -5, מ : 0 אי יל ר
שי א יי ימד 8 גאט א 6 א הארת =+ אמ
746 5 אי //ש גק /ך, -/ל-א/ 44 5 אקיר -זי 5
ם 0 6 4 אן /6 = װין 2 ס 400 - 5 = 7
1 1 יע וא 1
{ - א 2 יין זי 0 9 / // / זי 6 6, 3
שלאָף שוין, מיין חונגעריק מיידעלע,
מאַך שוין די אייגעלעך צו
הונגעריק איז אויך דיין מאַמעלע,
און וויינט נישט און שרייט נישט װי דו.
לערן זיך, קינד, פון דיין מאַמעלע,
נעם אַלץ װי זי נעמט פאַר ליב,
מאָרגן ס'וועט אויפשטיין מיין מיידעלע,
וועט זיין אַ סך ברויט אין שטובֿ -- איי. לִין לין, איי לין לין,
שלאָף שוין, מיין נאַריש קליין מיידעלע, װאָס איז היינט עפעס מיט דיר!
| הונגעריק איז אויך דיין קעצעלע
און ס'האָט גאָר קיין טענות צו מיר,
הער, װי עס מיאַוקעט, עס רעדט צו דיר: --- מיידל, לאָז מאַמען צורו!
הונגעריק איך אויך, קליין קעצעלע,
און כ'וויין נישט אַזױי וי דו --
איי לין ליו, איי לִיו לִין ליו,
שלאָף שוין, מיין קרוינעניו!
שלאָף שוין, מיין אָרעם קליין מיידעלע, ווייל דער שלאָף לינדערט די נױיט, הונגעריק איז אויך דיין ליאַלקעלע און וויינט נישט און מאָנט נישט קיין ברויט. לערן זיך, קינד, פון דיין ליאַלקעלע, ווייסט װאָס זי טראַכט אַצינד? -- אוי, וי באַטריבט איז אַ מאַמעלע, ווען הונגעריק איז איר קינד -- אי לִין לין, איי לִיו לִין ליה שלאָף שוין, מיין קרוינעניו.
44 5 יס
איין ריין) 20 2 6 וי שיר ?/ א 0 אזר- ק(דג 7
= = 05 7 יע אי דיש - 78ײ } נעָף - כן אש 160 ס} - י
2 - 6/8 היון) בו - א 4 זי" הם - (2' גיין יז אי - יא
4 1
א א יט אט אט )5
8 - 8י אי : א | - 0סרין. /4 /זפס- ר } קר 6
יי א
יט
שפּיל, קלעזמער, שפּיליאויף מיר אַ לידל, ס'איז היינט מיין יובל, שפּיל מיט הומאָר (ביס) אַ פריילעכס! אַז שפּרינגען זאָל דיין פידל, מיר איז געװאָרן היינט פופציק יאָר!
באַפּרײ מיך היינט פון מיינע זאָרגן כ'וויל היינט אַ לעב טאָן -- שפּיל, אַלטער פריינד! (בים) איך ווייס נישט װאָס ברענגען װעט דער מאָרגן, ס'קען זיין מיין שמחה די לעצטע הינט.
108
שוין פופציק איז מיר היינט געװאָרן צוֹ מיין סךדיהכל פעלט שוין נישט טיל, (ביס) דער גליקלעכסטער טייל פון מיינע יאָר איז שנעל פאַרפלויגן -- שפּיל, קלעזמער, שפּיל!
פאַרפלויגן װי סענער פון פידל מיין שיינע יוגנט -- אַ חלום נאָר -- (ב'ס) שפּיל, קלעזמער, מיר אױיף אַ פריילעך לידל, מיר איז געװאָרן היינט פופציק יאָר.
109
;4 אברהמל דער מארװימער 4405
-עֵה הין /2' - //ל /ר-/5 4 ער 0 6 ין -/ - אד
יש 48 ו אוויי 4 ומ | { זי 4. ייט 8 | 1 ג ז יק וז 8 { שיק וו { {} וע { { { 12 = 28 1 4 1 | 12 רן א מע | 4 אט "יעב | { יו | געוו 14. {- .יי 46 א | 3 .. 1 1 4 א 4 --4 } 1 טי 4 4 4 וע | 4 4 סט/זר 2 סלר - 6 : כר - /* - 02 0 - סּד בור /!| - הכ אי לט .אוו ור ץ / ער קר אע יי א עי 2 א אט אט אע קערש ישרע) הוע,
=
1 אט אמ א | 4 ו
0 יי קוךפין- א 8 /040/ 100 - זר. 0/8 כזר- גי / 02 8 - כ'/ב.,
1 1 ויישנ | 1 די *. 48 4 | הע { א = 1 1 4
(! 6 0 הוט יו וט
68 סף- תש אי ריין - -}
5ט יש
ייט ------}---. אל | ין 5 // 1 === ==
7
/) 04 63 46 פ8ה? 4 / - תז.
+ 7 יש ש....ם 4 אט אש א 4 א |
1 וי ו אמרן { ר 7 ג 4 1 ו 5 אי אט | { ' יק ױ -! ייישווה| 4 גנ יי 8. 4 1 יכן *8 { ={ {. {4. ,1 פוא! 4 וע 4 וא צ יב יש הו.--) 13 א ומצע וט | /... - 1 1 1 4 4 48 4 א 1 4 4 4 4 אט = 1 א אד - ?74 הע עָר 902 /- ) ססר-7) /-ט / 2ט 144 {. 8" - יי אט לִ 4 4
{.. {. : 4 { 6 1. .יע 4 4 וע מחוג.- אווצז 1 " 6 1 4 4 1 4 -ץ - שי .1 }
ז
7 8}. } 6402 7 יב-ת -, 8 כפץ 8 יט - קר יק א א הי = ===ע-= : =
7 ר = { 266 ק = הץ /76 00
110
אברהמל דער מארוויכער
אָן אַ היים בין איך יונג געבליבן,
ס'האָט די נוֹיט מיך אַרױסגעטריבן,
ווען איך האָב נאָך קיין דרייצן יאָר געהאַט, אין דער פרעמד, ווייט פון מאַמעס אויגן, האָט אין שמוץ מיך די גאַס דערצויגן געװאָרן איז פון מִיר אַ וווילער יאַט.
(רעפרען) איך בין אברחמל, דער פעיקסטער מאַרויכעף, אַ גרויסער קינסטלער, כאַרבעט לייכט און זיכער, דאָס ערשטע מאָל, כ'וועליס געדענקען ביזן טױיט, אַריין אין תפיסה פאַר לקחנען אַ ברויט, אוי, אוי, כ'פאָר נישט אויף מאַרקן וי יענע פּראָסטע יאַטן כ'צופּ נאָר ביי קאַרגע, שמוציקע מאַגנאַטן, כ'בין זיך מחיה, ווען כשאַפּ אַואַ מאַגנאַט, איך בין אַברחמל גאָר אַ ווילער יאַט.
אין דער פרעמד נישט געהאַט צום לעבן געבעטן ברויט, אַן אָרעמער פלעגט נאָך געבן, נאָר יענע לײט, װאָס זענען תמיד ואָט,
פלעגן אָפּט טרייבן מיך מיט צאָרן,
ס'װואַקסט אַ גנב, ס'איו מקוים געװאָרן --
אַ גנב בין איך, נאָר אַ ווילער יאָט.
111
(רעפרען)
איך בין אַברהמל, דער פעיקסטער. מאַרװיכער,
אַ גרויסער קינסטלער, כאַרבעט לייכט און זיכַער. אַ יאַט אַ קליינער אַריין אין קוטשעמענט,
אַרױס אַ מזיק, אַ זעלטענער טאַלענט, אוי, אױ, כ'פאָר נישט אויף מאַרקן װי יענע פּראָסטע יאַטן כ'צופּ נאָר ביי קאַרגע, שמוציקע מאַגנאַטן, כ'האָב ליב אַ מענטשן אַ מילדן אַ נאַשיבראַט, איך בין אַברהמל גאָר אַ װוילער יאַט.
שוין נישט לאַנג װעט דאָס שפּיל געדױערף קראַנק פון קלעפּ, גיכט פון תפיסהימויערן נאָר איין בקשה, כ'װאָלט אַזױ געװאָלט -- נאָך מיין טויט, אין אַ טאָג אַ טריבן
זאָל אויף מיין מצבה שטיין געשריבן מיט אותיות גרויסע און פון גאָלד:
(רעפרען)
112
דאָ ליגט אַברהמל, דער פעיקסטער מאַרװיכער,
אַ מענטש אַ גרויסער געווען װאָלט פון אים זיכער, מענטש אַ פיינער, מיט האַרץ, מיט אַ געפיל,
אַ מענטש אַ ריינער, װוי גאָט אַליין נאָר וויל, אוי, אוי,
ווען איבער אים װאָלט געװאַכט אַ מאַמעס אױגן
ווען סװאָלט די פינצטערע גאַס אים נישט דערצויגן,
ווען נאָך אַלס קינד ער אַ טאַטן װאָלט געהאַט,
דאָ ליגט אַברהמל, יענער ווילער יאָט.
7
-- / 2זוייס. כ'ווייס, = כ'האָב, טעכטערל, מיטלייד. שטאַרק בי 7 = שיש זיף
אויפגעוועקט אַן אַלטע ווונד טיף אין האַרץ ביי' מיר,
אויפגעוועקט אַן אַלטע ווונד, יאָרן פיל פאַרביי,
בעסער שווייגן, נישט דערמאָנען, ס'שוט נאָך אַזֹױ הי
-- אוֹי. וויי, = מאַמע, גאָט געטרייער, אייביק ברענען זאָלן אין פייער די װאָס האָבן אױסגעטראַכט דאָס געלט. מאַמעניו, איך האָב באַשלאָסן, יאָסעלע מוֹז . זיין מיין חתן, (בים) אים נאָר ליב איך, ער נאָר מיר געפעלט.
113
- --- אי וויי,. מאַמע, גאָט געטרייערי - | אין מיין האַרצן ברענט אַ פֿײעַרי עפּעס וי פאַרכישופט. כװואָלט געוועף. עפעס האָט פיט מיר געטראָפן, כ'קען נישט עסן, כ'קען נישט שלאָפן, (ביס) כ'ווייס נישט, מאַמע, װאָס מיר איז געשען
-- אפשר טוט וויי ס'קעפּעלע, טעכטערל דו מיין,
אפשר אַ בייז אױגעלע, ס'קען אַלץ מעגלעך זיין, יעדן טאָג שדכנימלעך שלאָגן אָפּ די טיר,
ווערסט מיט מזל באַלד אַ כלה פאַר אַ רײכן גביר.
-- אוי. וויי, מאַמע, כ'וועל אַנטלױפן, כ'װויל פאַר געלט זיך נישט פאַרקויפן, ס'האָט אַ בחור מיר זיך שוין דערקלערט, יאָסעלע, װאָס וווינט דערלעבן, אָן אים קען איך מער נישט לעבן, (ביס) אים נאָר ליב איך, ער איז מיר באַשערט.
-- װאָס איז מיט דיר, שיינדעלע, טעכטערל דו מיין יאָסעלע, דער שניידער-יונג, ער דיין מאַן זאָל זיין ? וועסט דאָך ביי אים הונגערן, ליידן נויט און קעלט, צוויי דליתים גייען טאַנצן אָן אַ גראָשן געלט.
-- װאָס מיר קעלט און. װאָס מיר הונגער, איך בין יונג און ער אַ יונגער, גרויס װועט זיין פּאַר אונדז די קלענסטע שטוב, כ'וועל מיט טרוקן ברויט זיך נערן, יאָסעלע מוז מיינער װערף (ביס) מאַמעניו, דו ווייסט נישט װאָס הייסט ליב.
14
פאַרוואָם וויינסטו, שיינדעלע
.41/646
יי 8 מ 0 יש 2 זיין. 00 -/י יי - ר
== א ערע ין 6 יע ער היין 03 25'2 8 - ('ז /אקי- רז - 0רץ סצ- דלי / +- נָק'1 1 5 {---40 +---.
4
1 - 55 4 הלע יע א א א : צִרי 0 - 6 = + - 14 / /
גנ װ || ; || א א 1 וֹ
ק 8 0046 -פי - 760 // 6 ע
א - יט
פֿ/ 0 0 פק? 0 בע צש פען פן - 6, ;ה 04 6 -ץ
; | : {+------ א א א 5 ו א | 1{ 1 15 הל 1 | = ו 1 א אהא | | 1
זי - אל 44 איה /: זל - זי (00 3 6
יי
וי =+
פאַרװאָס וויינסטו, שיינדעלע, טעכטערל דו מין,
דיינע הייסע טרערעלעך רירן ביז צום ביין
דיינע הייסע טרערעלעך זאָלן גיין פאַר גאָט,
זאָג װאָס קוועלט דיך, פאַר אַ מאַמען טאָר נישט זיין קיין סור.
116
איך האַב דיךר ליב | 2,200
8 : : -אד. ער ןה ישא אוומאאט"ישט הא ) אט רש{ אאטר. אט / וו ,8
א שאט" שיא א וע א "=+ א
שי א טאה רענעט בא ר
46 תור גה 4 / /ן 6 זע עק- - יע . יק? - א} 4 2 6
איך האָב דיך ליב, עס פעלן וװערטער מיר,
מיין שטאַרקע ליבע אַרױסצװאָגן דיר,
איך האָב דיך ליב, דאָך שעלט איך דעם מאָמענט אין יענעם טאָג, ווען איך האָב דיך דערקענט,
דיך האָט געבענטשט מיט שיינקייט די נאַטוֹר,
ביסס זייער אַ שיינע, גראַציעז איז דיין פיגור,
װאָס נוצט אַ בלום, װאָס זעטיקט ס'אויג נאָר בלױז,
אַ בלום װאָס גיט קיין דופט פון זיך אַרױס.
(רעפרע)
(רעפרען)
(רעף רען)
איך האָב דיך ליב, עס פעלן װערטער מיף מיין שטאַרקע ליבע אַרױסצװאָגן דיר,
איך האָב דיך ליב, דאָך שעלט איך דעם מאָמענט אין יענעם טאָג, ווען איך האָב דיך דערקענט.
איך האָב דיך ליב, דאָך ביסטו נישט פאַר מיר,
דיר פּאַסט אַ חתן אַ רייכער קאַװאַליר,
װאָס איז בלויז גוף און פּוסט אַזױ ווי דה
און האָט אַן אױטאָ, אַ שאָפּער אויך דערצה
און געלט אַ סך, ביסט דאָך פאַרליבט אין געלט,
װעסט קענען קויפן זיך אַלץ װאָס דיר געמעלט,
און נאָר דערפאַר האָסטו קיין האַרץ צו מיר,
איך האָב רחמנות, רחמנות שטאַרק אויף דיר. איך האָב דיך ליב, אאַזין.
אֹיך האָב דיך ליב, כ'האָב ליידער נישט געווסט, ווי פלאַך דו ביסט, -אַך, וי נאַריש און וי פוסט, ס'הערשט אוף דער װעלט אַן עלנדקייט, אַ נױט. אַ קאַמף פאַר אַרבעט אויף לעבן און אױף טױט, אַ וויי"געשריי נעמט איצט די וועלט אַרום -- דיר ליגט אין זינען נאָר פודער, שמינק, פּערמום, דער פיינסטער חוט, מאָדערנע קליידער פיט דאָס איז דיין חלום, דאָס איז דיין לעבנסציל
3
איך האָב דיך ליב, עס פעלן װערטער מיר, מיין שטאַרקע ליבע אַרױסצװאָגן דיר,
איך האָב דיך ליב, דאָך שעלט איך דעם מאָמענט אין יענעם טאָג, ווען איך האָב דיך דערקענט
11
קד'אטיאינװאַליך.
/ 7404608/0
08 יק 7 : 4{ 2 6 - פער - 746 מזר- ארי 0 }{ 6/ז - 4
2 ע(שטקעון / אע
- 744 ר -מוין ) 16 - 40 בה ש - ץא } ד-8) 2
יע אס = 4
: באה = =ישפתם 8/ 2 6 יי /- : 6 6 / ןיע 686
=
הק- : 2 פן 7 /02 2: :יש 7 - //- א א
= 1 רע 6 יי :זי 8 / 2 -- 0 2/8 8
שיר == == א וט אט
יענעט א קן 2 26 הק 2 - יע 8 נר /6) //0 / 4
= א
|| || ג !=
118
קריגט.- אינוואליד
איך בעט אַ נְּדֹבְּה אוי, יידישע קינדער!
1
ביי אונדז אין דער היים אין אַ נוֹיט,
(ביט). די מאַמע אַ קראַנקע, דער טאַטע אַ בלינדער, פאַרזאָרגן מוז איך זיי מיט ברויט, (רעפרען) װואַרפט אַראָפּ, גוטע מענטשן, אַ פּאָר גראָשן
פאַר אַ בלינדן קריגס-אינװאַליד,
וועמענס ליכט שוין אויף אײיביק איז פאַרלאָשן, זען די וועלט װעט ער שוין קיינמאָל ניט, אוי, זען די וועלט װעט ער שוין קיינמאָל גיט.
דער טאַטעשי מיינער איז בלינד נישט געבוירן געווען אַ צייט לאַנג אויפן שלאַכט,
(בים) זיין ליכט פון די אויגן אין שלאַכטפעלד פאַרלױרן, אַחיים אַ מעדאַל זיך געבראַכט. (רעפרען) װאַרפט אַראָפּ, גוטע מענטשן, אַ פַּאַר גראָשן
פֿאַר אַ בלינדן, נישט געבוירן בלינד,
וועמענס ליכט שוין אויף אײיביק איז פּאַרלאָשן, זען װעט ער נישט מער זיין אייגן קינד,
אוֹי, זען װעט ער נישט מער זיין אייגן קינד.
געבראַכט אַ מעדאַל, אַ מתנה פון קייסער, פֿאַר זיינע צוויי אויגן -- דער לוין, (ביט) איצט מוֹז ער גיין בעטלען אַרום אין די הייזער,
העלפט, מענטשן אַ בלינדן פּאַרשױן
119
(רעפּרען) װאַרפט אַראָפּ,. גוטע מענטש, אַ פּאָר גראָשן פאַר אַ בלינדן -- פּאָלגן פון דער שלאַכט, וועמענט ליכט שוין אויף אײיביק איז פאַרלאָשן, ס'לעבן זיינס א חושכדיקע נאַכט, אוי,. סילעבן זיינט אַ חושכדיקע נאַכט. איך בעט אַ נדבה, אוי, יידישע קינדער! איר האָט דאָך קיין האַרץ פון מעטאַל,
(ביס) די מאַמע אַ קראַנקע, דער טאַטע אַ בלינדער, : פון שלאַכטפעלד געבראַכט אַ מעדאַל. (רעפרען) וואַרפט אַראָפּ, גוטע מענטשן, אַ פּאָר גראָשן.
פאַר אַ בלינדן װאָס שטרעקט אויס זיין האנט, וועמענס ליכט שוין אויף אײיביק איז פאַרלאָשן, בלינד -- א קרבן פאַר זיין פאָטערלאַנד..
אוי, בלינד -- אַ קרבן פאַר זיין פאָטערלאַנד.
1200
אַדרבעטלאָזעירצאַרש
2246
= ּ). א 2 ר יי 2 בי - /ה ר ארי 2/? אי
ן 1 / 4 = 1 4 4' א ק 1 4 וי 1 7 "ץ 1 "א 4 {
1 יע 5 4 קר
סן- א ר א : 2 9 אור- - 9 בע סזרי-16 זי/ /64 1
יס - אי 2 06 א 3 ר רא = ייו טי /ר6} ור :0
לאט ע ע 7ש- לק שונא 4 יא
0169 6 - 09 ריס - אהי בי // 04 //ץ 0068
איינס, צוויי, דריי, פיר, ארבעטלאָזע זענען מיר,
נישט געהערט חדשים לאנג,
אין פאבריק דעם האַמער-קלאנג, ס'ליגן כלים קאַלט, פאַרגעסן,
ס'נעמט .דער זשאַװער זיי שוין פרעסן, גייען מיר אַרום אין גאַס,
וי די גבירים פוסט-און-פּאס,
ווי די גבירים פּוסט-און-מאס.
121
122
| = גיסן מיר אין זיך אריין.
איינס, צוויי, דריי, פיר, ארבעטלאָזע זענען מיר,
/אָן אַ בגד, אָן אַ היים,
אונזער בעט איז ערד און ליים, האָט נאָך װער װאָס צו געניסן,
טיילט מען זיך מיט יעדן ביסן,
װאַסער, װווי די גבירים וויין, גיסן מיר אין זיך אַרין,
איינס, צוויי, דריי, פיר, ארבעטלאָזע זענען מיר, יאָרן לאנג געאַרבעט שווער, און געשאפט אַלץ מער און מער הייזער, שלעסער, שטעט און לענדער פאַר אַ הייפעלע פאַרשװוענדער, אונדזער לוין דערפאַר איז װאָס? הונגער, נויט און אַרִבעטלאָז, הונגער, נויט און ארבעטלאָז.
איינט, צוויי, דריי, פיר,
אָט אזוֹי מארשירן מיר, אַרבעטלאָזע, טריט נאָך טריט און מיר זינגען זיך א ליד
פון א לאַנד, אַ װעלט אַ נייע, ווו עס לעבן מענטשן פרייע, אַרבעטלאָז איז קיין שום האַנט, אין דעם נייעם פרייען לאַנד, אין דעם נייעם פרייען לאַנד,
אין די יארן פון חורבן
די ווייטערדיקע לידער פון מרדכי געבירטיג זענען געשויבן אין די יאָרן זייט דעם אויסבווך פון דער צוייטער װעלט מלהמה, אָדער בעסער געזאָגט, זײיט דער אָקופּאציע פון פױלן דורך די נאציס, אין 1939 בין 1942, ווען דער דיכטער האָט געטיילט דעם גורל פון די, פאַר וועלכע ער האָט געזונגען
מיט מסירת נפש זענען די מאַנוסקריפּטן פון די לידער אָפּגעראטעװעט און באַהאַלטן געװאָרן דורך יוליאַ האָפּמאַ. צום ערשטן מאָל זענען די דאָזיקע לידער פאַרעפנטלעכט געװאָרן אין אַ באַזונדערער אויסגאבע דורך דער קראקעווער אפטיילונג פון דער צענטראלער יידישער היסטאָוישער קאָמיסיע ביים צענטראל' קאמיטעט פון פױילישע יײדן, אין 1946, א.נ. ,ס'ברענט".
װי אין אַלע לידער פון מרדכי געבירטיג, קומען אױך אין די ווייטערדיקע צום אויסדרוק ליידן, האָפנונג און שטימונגען, אָפהענגיק פון דעם מצב אויף דער יידישער גאַס. בעת דער איבערזידלונג" פון די קראָקעװער יידן, קלייבט זיך איבער געבירטיג מיט זיין פרוי און זײנע צװיי טעכטער אין דעם דאָרף לאַגעווניקי, נישט װײט פון קראַקע. אַהין דערגײען נישט די איוב-בשורות װעגן גאַז' קאַמערן און פאַרניכטונגסילאַגערן און דער דיכטער זינגט זאָ מיט האָפּנונג, אַ האָפּנונג װאָס האָט נישט קײן יסוד. אָבער אין 1942. איז שױן געבירטיג וידער אין קראָקע, פאַרשפּאַרט הינטער די געטאָ-מױערן און דאָ איז שױן קלאָר, אַז קיין האָפּנונג איז שוױן מער נישטא און דעמאלט קומט זיין אַקאָרדיליד, ,ס'ברענט".
דעם 4טן יוני 1942, בעת דער ,אױסױדלונג" פון דעם קראָקעווער געטאָ קיין בעלזשעץ, ווערט מרדכי געבירטיג דערשאָטן דורך די דייטשן די יירישע פאָלקס-האַרפע -- מרדכי געבירטיג -- װערט אױף אײביק פארשטומט.
װעלן זיינע לידער נישט נאָר בלײבן װי אַ מצבה נאָך דעם דיכטער, נאָר דורך דעם לעבעדיקן געזאנג פון די לידער װעט נישט לאָזן פאַרגעסן װערן װאָס די זייטשן האָבן געמאַכט חיט אונדזער פאָלק און צװישן פאלק -- מיט זײיוע דיכטער
ערב יום"כפור
אַ מתנה מיין ליבן פריינט . משה לײב שטערנפעלך און זיין ליב ווייבל שרהלע
ערב יוסיכפור, שוין טריבלעך אין גאס,
די זון רוט פון בושה, צי אפשר פון כעס אראָפּ ערגעץ נידערט -- |
דעם מערבזייט הימל צעברענט
ס'איז ערב יום-כפור. נאָך מנחה פארנאַכט, און דאָ שטייען שולן, וי תפיסות פארמאכט, אויף זייערע טויערן
די שלעסער וי קייטן אויף הענט
צִּ
ערב יוס"כפור, שוֹין מערבדיק נאַכט,
די יידישע געסלעך פון שונא באַװאַכט,
וי קינדער פארשעמטע
פארחידושטע שטייען אַצינד, ,
-- געוווינט איצט פון שולן צו הערן געזאַנג -- דערהערן פון זעלנערישע שטיוול דעם גאַנג, דאָס קנאַלן פון ביקסן,
דאָס סקאַמלען פון היימלאָזע הינט.
צִ
125
ערב יוםיכפור -- װי לאַנג נאָך, װי לאַנג! --
אין ייִדישע גאסן אַ טומֵל, אַ דראַנג
פון אלע זייטן ראָגן,
דער עולם צוֹם דאַװנען שפּאַנט,
די בענק און די שטענדער אין שוֹלן באַזעצט -- היינט שטייען זי ליידיק, פארשעמט און פארלעצט זינט הונדערטער אאָרן
דאָס ערשטע מאָל היינט אַזאַ שאַנד.
א
ערב יום-כפור! אַ מנין די צֹאָל
פארשפּאַרט אין אַ שטוב, װי אין שפּאַניען אַמאָל,
געהילט אין טליתים =
אין דרויסן שטייט איינער און היט,
ביים שיין פון אַ יאָרצײט, װאָס ברענט אױף דער שאַנק, דערהערט זיך אַ קול, אזא טרױעריק געזאַנג,
דערהערט זיך דאָס ליך,
דאָס אַלטע מאָראַלישע ליד,
אוי, אוי-אוי,. אוי-אוי,. װויי! אוי, װויי.
כלינדרי! |
קראקט, 25 נאָװועמבער 1939
126
שיפרעלעםש פארמטרעט
אויף דער װאַנט לינקס פון מיין בעט הענגט מיין טאָכטער שיפרעלעס פּאָרטרעט, אָפטמאָל אינדערמיט דער נאַכט,
ווען איך בענק נאָך איר און טראַכט,
זע איך, וי זי קוקט אויף מיר,
הער איך, װוי זי רעדט.,
טאַטעשי! כ'ווייס, ס'איז דיר באַנג, ס'וועט דער קריג שוין נישט געדויערן לאַנג, קומען װעל איך באַלד צו דיר,
ס'קלאַפט דער פרילינג שוין אין סיר, שמייכלט ליב צו מיר אוֹן רעדט
שיפרעלעס פּאָרטרעט..
קראקע, 2 דעצעמבער 1939
127
שיטוט װײ 6813
ס'טוט ויי!
ס'טוט שרעקלעך װיי! נישט אַזױ דער האַס, װאָס אין שונא ברענט. אַפילו נישט די קלעפּ פון ווילדן שונאס הענט, נישט דער מגן-דוד אויף דער האַנט.
אַ שאַנד!
אויף דורות לאַנג,
אַ שאַנד!
וועט דאָס זיין פאַר זֵיי.
ס'טוט װיי!
ס'טוט שרעקלעך װיי!
ווען נישט דער פרעמדער שונא, נאָר זיי!
פּױלנס זין און טעכטער, וועמעס לאַנד אַמאָל
װעט שעמען זיך מיט זײי, לאַכן, קייכן פון געלעכטער, זעענדיק אין גאַס,
וי אונדזער ביידנס שונא טרייבט מיט יידן שפּאַס. / שלאָגט און פּייניקט אַלטע ליט, פּלינדערט אומגעשטערט,
128
שניידט אַזױ: וי ברויט מען שניידט יידן אָפּ די בערך..
און זיי!
װואָס זענען איצט וי מיר געבליבן אָן אַ לאַנד,
װאָס פילן איצט וי מיר דעם ווילדן שונאס האַנט, לאַכן, פרייען זיך און לאַכן אין אַזאַ מאָמענט,
ווען פּוילנס שטאָלץ און כבוך ווערט אַזױ געשענדט,
ווען פּױלנס ווייסער אָדלער וואלגערט זיך אויף דער ערד, צוישן בערך,
שװואַרצע, גרויע האָף:
פון יידנס בערד --
איז דאָס נישט אַ שאַנד
אַן אײביקער פאַר זיי?
איז דאָס נישט אַלײן
אין פּנים זיך אַ שפּײ? ס'טוט װויי!
שרעקלעך טוט עס װיי!!ּ}
קראקע, פעברואַר 1940
129
130
לינוטן צוו בטחוו
יידן! זאָל זיין פריילעך!
שוין נישט לאַנג, איך האָף ס'עקט באַלד די מלחמה,
עס קומט באַלד זייער סוף. פריילעך ! נאָר נישט זאָרגן און נישט אַרומגײן טריב, האָט געדולד, בטחון --
און נעמט אַלץ אָן פאַר ליב.. נאָר געדולד, בטחון,
נישט לאָזט אַרֹױס פון האַנט, אונדזער אַלט כלי זין,
װאָס האַלט אונדז גאָר באַנאַנד. הוליעט, טאַנצט תלינים!
שוין נישט לאַנג, איך האָף -- געווען אַמאָל אַ המן
עס װאַרט אויף אים זיין סוף.
הוליעט, טאַנצט תלינים,
ליידן קען אַ ייד,
ס'וועט די שווערסטע אַרבעט אונדז קיינמאָל מאַכן מיד. קערן ? זאָל זיין קערן!
כל זמן איר װעט זיין,
איז אומזיסט דאָס קערן, ס'וועט דאָ נישט ווערן ריין.. װאַשן ? זאָל זיין װאַשן !
קינס רויטער פלעק
הבלס בלוט פון האַרצן
דאָס װאַשט זיך נישט אַװעק.. טרייבט אונדז פון די דירות! שניידט אונדז אָפּ די בערד! יידן! זאָל זיין פריילעך !.. מיר האָבן זיי אין דרערד..
קראקע, 2 אָקטאָבער 940
131
בלייב געזונט מיר, קראקע!
בלייב געזונט מיר, קראָקע!
בלייב זשע מיר געזונט,
ס'װואַרט די פור געשפּאַנט שוין פאַר מיין הויז," ס'טרייבט דער וילדער שונא
װי מ'טרייבט אַ הונט,. /
מיט אכזריות. מיך פון דיר אַרױס.
בלייב געזונט מיר, קראָקע !
איך זע דיך אפשר היינט
ס'לעצטע מאָל מיט אַלץ װאָס ליב איז מיר. אויף מיין מאַמעס קבר
ס'האַרץ זיך אויסגעוויינט, |
שווער געווען דאָס שיידן זיך מיט איר,
אויסגעוויינט די אויגן
ביז די לעצטע טרער,
באַנעצט מיט זיי דעם טאַטנס קאַלטן שטיין.. כ'האָב דעם זיידנס קבר
נישט געפונען מער,
עס מוז שוין זאַמד פון זיין מצבה זיין..
בלייב געזונט מיר, קראָקע !
הײיליק איז דיין ערד,
טאַטע-מאַמע רוען דאָך אין איר.
נעבן זיי צו ליגן
איז מיר נישט באַשערט,
ס'װואַרט אַ קבר ערגעץ ווייט אויף מיר....
12
בלייב געזונט מיר, קראָקע ! בלייב זשע מיר געזונט, ס'וואַרט די פור געשפּאַנט שוין פּאַר מיין הויז סיטרייבט דער וילדער שונא, וי מען טרייבט אַ הונט, מיט אַכזריות מיך פון דיר אַרוס.. קראָקע, 24 אָקטאָבער 1940
133
איך האב שוין לאנג...
איך האָב שוין לאַנג, שוין זייער לאַנג, נישט געהערט קיין פידל-קלאַנג, | נישט געזונגען, װי איך פלעג אָפט, קענטיק, אַז מיין מוּזע שלאָפט.
כ'האָב דערפאַר זיך אָנגעהערט דאָס געזאַנג פון ביקס און שװערד, פון באָמבאָווצעס דאָס געברום, זום---זום---זום, בום---בום--בום,
כ'האָב געהערט און איך הער נאָך היינט, וי אַלץ יאָמערט, קלאָגט און וויינט, צי פון הונגער, נויט און פּיין --
איין יללה, איין געוויין..
ס'וויינט אַ מאַמע, וויינט זי בלינד, נאָך אַ זון, איר איינציק קינד. טראָגט אַרום ביי זיך אין טאַש פון זיין גוף אַ ביסל אַש.
ס'וויינט אַ פרוי, אַ יונגע פרוי, פון פיל צרות אַלט און גרוי, צוגענומען איז דער מאַן -- און קיין שפּור פון אים פאַראַן.
4
ס'וויינען פעלדער, ס'וויינט דער װאַלך, נאָך יעטװעדן מענטש, װאָס פאַלט, איין געוויין אויף גאָר דער וועלט, נאָר דער טייוול לאַכט און קוועלט.
איך האָב שוין לאַנג, שוין זייער לאַנג, נישט געהערט קיין פידל-קלאַנג,
נישט געזונגען, װי איך פלעג אָפט, קענטיק, אַז מיין מוּזע שלאָפט,
שלאָף מיין ליבע! רו זיך אויס,
וי דאָס קינד אין מאַמעס שויס
װאָס נישט פילט און װאָס נישט הערט דאָס געזאַנג פון ביקס און שווערדף
ווען ס'וועט ענדלעך װערן שטום, פון באָמבאָווצעס דאָס געברום,
פֿון געפּלאָגטע -- דאָס געוויין, פרידן אויף דער װעלט ס'ועט זיין
דאַן דערװאַכט! און מיט גרויס פרייך, וי דער פויגל פרילינגס-צייט,
ווען דאָס ערשטע בלימל בליט -- זינג מיין ליד! מיין פרילינגס-ליך }
לאגעווניקי, יאַנואַר 1941
35
געהאט האב איך א היים...
געהאַט האָב איך א היים, אַ װאַרעם שטיקל רוים, א ביסל װירטשאַפּט, װי ביי אָרעמע ליט, צונויפגעבונדן פעסט די װאָרצלען צו אַ בוים האָב איך זיך מיט מיין ביסל אָרעמקײט.
געהאַט האָב איך אַ היים, אַ שטיבל און אַ קיך -- און שטיל געלעבט אַזױ זיך יאָרן לאַנג,
געהאַט פיל גוטע פריינט, חברים אַרום זיך,
אַ שטיבל פול מיט לידער און געזאַנג,
/געקומען זענען זיי מיט שנאה, האַס און טויט, מיין אָרעם שטיקל היים װאָס איך פאַרמאָג,
װאָס איך מיט שווערע מי האָבֿ יאָרנלאַנג געבויט, פאַרניכטעט האָבן זיי דאָס אין איין טאָג,
געקומען זיינען זיי, װוי קומען װאָלט אַ פּעסט, אַרױסגעיאָגט פון שטאָט מיט ווייב און קינד, געבליבן אֶָן אַ היים װי פייגל אָן אַ נעסט
נישט וויסנדיק פאַרװאָס, פאַר וועלכע זינד?
געהאַט האָב איך אַ היים, איצט האָב איך זי נישט מער,
אַ שפּיל געווען פאר זיי מיין אונטערגאַנג --
איך זוך איצט אַ נייע היים, נאָר שווער -- אוי זייער שווער און כ'ווייס נישט װו -- און כ'ווייס נישט אויף װוי לאַנג.
לאַגיעווניקי, מאַי 1941
1260
א זוניקעשר וטראל
אַ זוניקער שטראַל איז אַרױף אויף מיין בעט,
פון ליבינקען פרילינג דער ערשטער שטאַפעט,
און צערטלעך גענומען מיך ועקן,
שטיי אויף מענטש, עס טאָגט שוין, דער האָן האָט געקרײיט! דער פרילינג, דער מלך פון ליבע און פרייך,
ער קומט אָן פון אַלע פיר עקן..
שטיי אויף -- מענטש! עס טאָגט שוין, דער שטראַל צו מיר רעדט -- און װאַרעם --- מיט ליבע מיך צערטלט און גלעט,
ארויס גיי, פארשפּרייט די ידיעה
ס'וועט באַלד און גיך קומען אויף װאַלד און פעלך,
אוֹיף אלע מין פייגל, אויף מענטש און אויף וועלט,
די לאַנג שוין דערװאַרטע ישועה.
שטיי אויף -- מענטש, עס טאָגט שוין דער שטראַל צו מיר רעדט, אָט שפּאַנט שוין מיט פרייד, מיט אַ שטראַלן-בוקעט
דער פרילינג, דער אָנזאָג פון פרידן,
באַלד ועט פון זיין בליק זיך צעבליען דאָס פעלד
און ליכטיק און פריי װעט באַלד ווערן די וועלט --
פאַר אַלע ! און אויך פאַר אייך יידן, |
לאַגיעווניקי, מאַי, 1941
137
138
מײן חלום...
כ'האָב געהאַט אַ זיסן חלום,
כ'פיל נאָך איצט, װי ס'האַרץ מיר קוועלט, ס'איז שוין פרידן! ס'איז שוין שלום! שלום אויף דער גאַנצער וועלט,
אַ געזאַנג אין אַלע גאַסן, ס'טאַנצן קינדער, אַלטע לייט, און אין רייען ציען מאַסן -- און זיי זינגען פול מיט פרייד,
ס'איז. שוין שלום, ס'איז שוין פרידן, נעכטן שונאים, היינט שוין פריינט, מער פון אַלע זינגען יידן,
זייער גרעסטער יוםיטוב היינט.
עפּעס װי משיחס צייטן, | מענטש צו מענטש איז גוט און מילך, י פּלוצלונג הער איך קלינגען קייטן --
און איך דערזע אָט אַזאַ בילד,
אין אַ שטייג געשמידט אין אייזן ליגט אַ נאַקעט מאַנס געשטאַלט ענלעך צו אַ ווילדן, בייזן
הונגעריק וי אַ װאָלף אין װאַלד...
מענער, פרויען, קינדער קליינע,
ווֹער נאָר עס גייט פאר אונדז פארביי, וי עפּעס אַ נבלה
גיט אין שטייג אַריין אַ שפּײ,
און מיט לוסט און פאַרגעניגן אויף זיין פּרצוף שפּײיען זֵיי, און אַ מחנה בייזע פליגן רויען זיך אין דעם געשפּײי,
שפּײיען, שפּייען! הער איך שרייען.. ער האָט אונדזער וועלט פאַרסמט, אײיביק וי דער נאָמען קין
זאָל זיין נאָמען זיין פאַרסמט..
שפּײיען, שפּייען! הילכט אין גאַסן ס'ווידער קול פון דעם געשריי -- און פאַרביי אים ציען מאַסן, יעדער גיט אויף אים אַ שפּײ.
איך האָב דאָס בילד געזען אין חלום נאָר איך האָף אין גיכן גאָר,
אַז מיין שיינער זיסער חלום
וועט בקרוב וערן װאָר,
לאגיעווניקי, מאי 1941
139
140
גלאקן קלאנג'
קלינגען די גלאָקן ג---ל---י--ג--ג---ל---א--נ--ג ג--ל- ייג --ג--דל---אי--ני--ג וי ס'װואָלט ווער זיך פרעגן, וי לאַנג נאָך, װי לאַנג?
- ווי לאַנג נאָך, וי לאַנג?
וועט מענטש זיין אַ חיה,
וועט מענטש זיין אַ שאַנד, ווצט מענטש זיין אַ הפקר
ביים טייוול אין האַנט,
װי לאַנג נאָך? .
וי לאַנג זיין ממשלה ?
קלינגען די גלאָקן ג--ל--י--ן ג---ל---א--נ--ג ג--ל--י--ן. ג--ל--אַד-נ--ג וי ס'װואָלט װוער געענטפערט נישט לאַנג שוין, נישט לאַנג! נישט לאַנג שוין, נישט לאַנג! וועט הוליען דער טייוול, װאָס אים נאָר אַ דאַנק
די וועלט שטייט אין פלאמען, גלין---גלאַנג--גלין---גלאַנג נישט לאַנג שוין!
עס קומט זיין מפּלה!
לאגיעווניקי, אָקטאָבער /194
א טאג פון נקמה!
און איך זאָג אייך ברידער, געדענקט, װאָס איך זאָג! דער איינציקער טרייסט און נחמה
ס'וועט קומען, איר הערט! סוועט קומען אַ טאָג, װאָס װעט פאַר אונדז נעמען נקמה!
נקמה פֿאַר אונדזערע ליידן און פּיין,
פאַר בלוט, װאָס די שונאים פֿאַרגיסן, נקמה פאַר די, װאָס פון זייער געביין װעט קיינמאָל קיין מענטש זיך דערוויסן, נקמה פאַר מעשים אין סדום נישט געהערט, פאַר מאַמעס, יתומים, אלמנות,
נקמה װעט שרייען אַרױס פון דער ערך, דאָס בלוט פון מיליאָנען קרבנות,
דער מענטש װועט דערװאַכן, קיין ספק נישט מער, דערזען דעם גרויל פון מלחמה,
וי אונדזערס אַ נביא אַ הילך טאַן װעט ער: נקמה! כ'וועל נעמען נקמה!
ס'וועט קומען דער טאָג, יאָ, איך האָף און גלייב, איך זע, ברידער, זיין אָנקום פון ווייטן
און ברענגען װעט ער אונדז װוי נח'ס א טויב
אַ בשורה פון פרידלעכע צייטן,
לאַגיעװניקי, 5 יאַנואַר 1942
141
א א א
זון, זון, זאַנג,
טראָגט זיך אַ געזאַנג,
קינדערלעך, זייט פריילעך היינט,
טאַנצט און קוועלט,
פרילינג אויף גאָטס וועלט,
זעט, וי ליב די זון האָט אויפגעשיינט, פעלד און װאַלד שוין גרינט און בליט -- און דער פויגל זינגט מיט פרייד זיין ליד, זון, זוֹן, זאַנג,
טראָגט זיך אַ געזאַנג,
ס'ערשטע פרילינגס ליב-האַרציקע ליד,
קראקע-געטא פרילינג, 1942
142
אונדוער פרילינג
פרילינג אויף בוימער, אין פעלד און אין װאַלך, נאָר דאָ אין געטאָ איז האַרבסטיק און קאַלט. נאָר דאָ אין געטאָ איז האַרבסטיק און טריב, וי ביי אַן אבל אין שטוב.
פרילינג ! אין דרויסן שוין פעלדער פאַרזייטע, דאָ אַרום אונדז האָט זיך יאוש פאַרשפריט, דאָ אַרום אונדז שטייען מויערן באַװאַכט,
וי פאַר דער תפיסה באַנאַכט,
פרילינג -- שוין פרילינג -- באַלד קומט אָן דער מאַי, נאָר אין דער לופט פילט זיך פּולווער און בליי, ס'אַקערט דער תלין זיין בלוטיקע שווערד,
איין גרויס בית-עולם -- די ערך.
קראקע- געטאָ, מְאִי 1942
143
אין געטא
גלייך ווי די טריט אויף אַ זאַמדיקן וועג | פון מחנות פארמאַטערטע קנעכט, ציען אין געטאָ זיך אונדזערע טעג, אונדזערע שלאָפּלאָזע געכט..
ציען די שעהן זיך שווערער װי בליי,
מינוטן פול אימה און שרעק. |
בעט מען, דער טאָג זאָל כאָטש זיין פֿאַרביי די נאַכט זאָל בשלום אוועק.
שלאָפּט מען נישט גאָר, נאָר מען האָרכט און מען װאַבט פאַלט עפּעס שרעקלעכעס איין,
אויף וועמען װעט פאַלן דער גורל די נאַכט,
זייערס א קרבן צוֹ זיין..
ליגט מען אזוי און די אימה איז גרויס הערנדיק סקריפּען אַ טיר,
ציטערט דאָס הארץ, וען פון הונגער אַ מױז גריזשעט א שטיקל פּאַפּיר.
שטאַרבט אָפּ איין אבר, ווען ס'טראָגט זיך ארום אין הויף מיט פּאַפּירלעך דער ווינט.
געזעגנט מען זיך אָן שום לשון, װי שטום -- מיט מאַמעס, מיט וייב און מיט קינד.
און אזוי ליגט מען, אין אימה און שרעק. געיאָגט און דערנידריקט װי קנעכט -- און אזוי ציען זיך אונדזערע טעג, אונדזערע שלאָפּלאָזע נעכט. | | קראָקע-געטאָ, מאי 1942
14
ש'איז גןוש
ס'איז גוט, ס'איז גוֹט, ס'איז גוט, די יידעלעך שרייען: ס'איז גוט, דער שונא, דער ווילדער,
גייט גרויזאם און שנעל --
און וי נאָר ער קומט, ווערט
פון לעבן אַ תל,
און יידעלעך שרייען : ס'איז גוט, און יידעלעך קוועלן -- -ס'איז גוט, ס'איז װוויל, ס'איז פיין,
ס'קען בעסער נישט זיין.
ס'איז גוט, ס'איז גוֹט, ס'איז גוט, די יידעלעך שרייען: ס'איז גוט, דער שונא גייט פאָרויס,
מיט בלוט און מיט שאנד --
און שלינגט איין טאָג טעגלעך
א לאנד נאָך א לאנד.
און יידעלעך שרייען: ס'איז גוט.
און יידעלעך קוועלן: ס'איז גוט. ס'איז װויל, ס'איז פיין, װאָס מער ער שלינגט איין
ס'איז גוט, ס'איז גוט, ס'איז גוט, די יידעלעך שרייען: ס'איז גוט, דער שונא פרעסט לענדער
און נעמט אָן אויפהער,
דער מאָגן א פולער
145
146
פארנעמט שוין נישט מעף -- און יידעלעך שרייען: ס'איז גוט, און יידעלעך קװעלן: ס'איז גוט, ס'איז װוויל, ס'איז פיין,
זיין מאָגן נישט ריין.
ס'איז גוט, ס'איז גוט, ס'איז גוט,
די יידעלעך שרייען: ס'איז גוט, דער שונא אײיראָפּע האָט
האַלב שוין באַזעצט
און האַלט אין איין נעמען,
דער בויך אים שיעור פּלאַצט,
און יידעלעך שרייען: סאיז גוט, און יידעלעך קװעלן: ס'איז גוט.
ס'איז װוויל און ס'איז פיין,
ס'קען מער נישט אריין,
ס'איז גוט, ס'איז גוט, ס'איז גוט, די יידעלעך שרייען: ס'איז גוט, דער שונא פון נעמען איז מיד שוין און קראנק. זיך איבערגעפרעסן . און האָט קיין אויסגאנג -- און יידעלעך שרייען: ס'איז גוט, און יידעלעך קװעלן: ס'איז גוט. ס'איז װויל און ס'איז פיין, זיין סוף װעט באַלד זיין,
אמן..,
קראקע-געטאָ, מאי 1942,
אונדזער שטעטל ברענט
סיברענט! ברידערלעך ס'ברענט!
אוֹי, אונדזער אָרעם שטעטל נעבעך ברענט! בייזע ווינטן מיט ירגזון
רייסן, ברעכן און צעבלאָזן
שטאַרקער נאָך די ווילדע פלאַמען
אַלץ אָרום שוין ברענט!
און איר שטייט און קוקט אַזױ זיך מיט פאַרלייגטע הענט
און איר שטייט און קוקט אַזוֹי זיך -- אונדזער שטעטל ברענט..
ס'ברענט! ברידערלעך ס'ברענט! אוֹי, אונדזער אָרעם שטעטל נעבעך ברענט! ס'האָבן שוין די פייער-צונגען דאָס גאַנצע שטעטל איינגעשלונגען -- און די בייזע ווינטן הוּזשען, ס'גאַנצע שטעטל ברענט! און איר שטייט און קוקט אַזױ זיך מיט פאַרלײיגטע הענט און איר שטייט און קוקט אַזױ זיך -- אונדזער שטעטל ברענט.. ס'ברענט! ברידערלעך ס'ברענט! אוי, עס קען חלילה קומען דער מאָמענט; אונדזער שטאָט מיט אונדז צװזאַמען זאָל אויף אַש אַװעק אין פלאַמען, בלייבן זאָל -- וי נאָך אַ שלאַכט, נאָר פּוסטע, שווארצע װענט!
14
148
און איר. שטייט און קוקט אַזוֹ זיך מיט פאַרלייגטע הענט און איר שטייט און קוקט אַזוֹי זיך -- אונדזער שטעטל ברענט.,
ס'ברענט, ברידערלעך ס'ברענט,
די הילף איז נאָר אין אייך אַליין געװענדט,
אויב דאָס שטעטל איז אייך טיער,
נעמט די כלים לעשט דאָס פייער,
לעשט מיט אייער אייגן בלוט,
באַװײזט, אַז איר דאָס קענט, שטייט נישט, ברידער, אָט אַזױ זיך מיט פאַרלייגטע הענט, שטייט נישט ברידער, לעשט דאָס פייער -- אונדזער שטעטל ברענט!
קראָקע, 1938.
אינהאַלט:
פאָרװאָרט פון מ. קיפּניס . . . . . ,)2
העי, קלעזמאָרים . . , = יי יי קינדער-יאָרן (אונגאַרישע מוזיק, באַאַרבעט פון מ. געבירטיג) הוליעט, הוליעט, קינדערלעף . . . . ...עה אַברחמעלע און יאָסעלע. . ...ג.א א מיין טאַטע אַ כּוֹהן . . . . . . ...0 משהלע (װועט) . . . . . . ...שש א די ליאַלקע . . . א א א א .0 דאָס לידל פון גאָלדענעם לאַנד מויק--ברוך שפּערבער) , קיוועלע (וויגילידט) . . . . = יי שלאָף שוין, מיין קינד (וויגיליד) (מוזיק --- פון ' אַ פאָלקס-ליך) . אוי, מאַמעניו מייןן . . . 0. . .ה . . ה,} משהלע, מיין פרייגף . . . . . . . . ,1 יאַנקעלע (וויגיליה) . . . ...שש מאָטעלע (דועט) . . . = וי די זון אין פאַרגאַנגען (מוזיק -- ב. שפּערבער) . יי שלמהלע ליבעל . , , | י 2 ,
אוי, נאַרישע בריאה (פאָלקס -מאָטיוו, באַאַרבעט פון מ, געבירטיג) אונדזער אָדעם קיד . . . . . ...2 | הנהלע און נחומל (דועט. . . . . ...א קליינער ימם 2 א א עגר א .א א ...עה כ'וויל נישט אַזאַ חתך. . . . ., מאַמעניו, אַן עצה בלומקע, מיין זשידוּווקע
(רוסישער פאָלקס -מאָטיוו, באַאַרבעט פון מ. געבירטיג) . העי, ציגעלעף . . . . . . ...עה דער זינגער פון גױיט . . . ...א א 2 קום, לייבקע, טאַנצן . הי נאָך אַ גלעזעלע טי (דועט) (מוזיק -- ב. שפערבער) / זאָג מיר, לבנה (רוסישער מאָטיוה) . . . . , } אַן אַרבעטלאָזעל . . . . . ...הש טרילי, טרילילי . . . . . אש עה רייזעלע . . . . ,, די נאַכט קומט אָן צו שוועבן .
זייט
אַ מלאך װוערט געבוירן (מוזיק -- ב. שפּערבער) . . שוין שטיל איז אין געסל (דוצט). + + + 6 . אוי, ברודערל, לחיים . . .
די געפאַלענע . . . + . . גאה אי .0 ) ביים טייכעלע - יי יי א יי אָרעמע שניידערלעף + + + + 6
אַזעלכע צוויי גאָלדענע צעפּ .
װער דער ערשׂטער װעט לאַכן .
פאַרװאָס, זאָג מיר, מאַמעניו . , יי
0... . . . ףעלרעטכעט יירד
חלוציםיליבע . . ,
דאָס אַלטע פּאַרפּאָלק . ,
קאַרטאָפל-זופּ מיט שװאָמען . 0
הונגעריק דיין קעצעלע (מוזיק --- יאן האָפּמאַן) .
מיין יובל = א א יי יי אַברהמל דער מאַרויכער .
פאַרװאָס וויינסטו, שיינדעלע . 0 איך האָב דיךף ליב + . + )א 6 6 6 קריגס-אינװאַליד .
אַרבעטלאָזערימאַרש
אין די יאָרן פון חורבן , - יי ערב יוםיכפו" . . . 4 א 6 + + 6 ) שיפרעלעס פּאָרטרעט
ס'טוט וי
מינוטן פון בטחון
בלייב געזונט מיר, קראָקע! . ר י
איך האָב שוין לאַנג . . . . א .0
געהאַט האָב איך אַ היים . . . א + א 06 אַ זוניקער שטראַל + . + . . ג א 06 מיין חלום . . 22
גלאָקןיקלאַנג כ יי יי
אַ טאָג פון נקמה! . . . .6 .
אונדזער פרילינג ,
אין געטאָ . . = יי א יי סאיז גוט: }4 . . . . .א א .ר ) אונדזער שטעטל ברענט . . . . + 6 6
+
זייט